Skip to content
Албанија, која во последните месеци се претставува како еден од најбрзите кандидати за членство во Европската Унија, доби јасно предупредување од Европската комисија поради контроверзниот туристички проект поврзан со Џаред Кушнер, зетот на американскиот претседател Доналд Трамп. Станува збор за луксузен развоен проект во еколошки чувствителното подрачје Вјоса-Нарта, кој предизвика масовни протести во Албанија и отвори прашање дали Тирана е подготвена да ги почитува европските правила за животна средина кога на маса се големи странски инвестиции.
Европската комисија предупреди дека Албанија треба да се воздржи од потези што би можеле да го загрозат исполнувањето на конечните одредници во пристапните преговори, особено во Поглавјето 27, кое се однесува на животната средина и климатските промени. Портпарол на Комисијата за „Политико“ изјавил дека Брисел очекува албанските власти да дејствуваат без одлагање и да избегнат чекори што би можеле да ја доведат земјата во судир со европското законодавство.
„Албанија треба да се воздржи од дејствија што би можеле да го загрозат исполнувањето на конечните одредници и очекуваме албанските власти да дејствуваат без одлагање“, изјавил портпарол на Европската комисија.
Проектот се поврзува со инвестициската фирма на Џаред Кушнер, „Афинити Партнерс“, и предвидува изградба на големо луксузно одморалиште во близина на заштитеното подрачје Вјоса-Нарта, на албанскиот јадрански брег. Reuters објави дека илјадници граѓани протестирале во Тирана против проект вреден околу 1,4 милијарди евра, оценувајќи дека изградбата би можела неповратно да го оштети крајбрежјето, живеалиштата на фламинга, медитерански фоки и морски желки.
Протестите, кои во албанската јавност веќе се нарекуваат „Фламинго револуција“, не се само еколошки отпор. Тие станаа поширок израз на незадоволство од начинот на кој државата управува со природните ресурси, големите инвестиции и законите за заштитени подрачја. Демонстрантите бараат запирање на проектот, транспарентна постапка и гаранции дека заштитеното крајбрежје нема да биде претворено во приватен луксузен комплекс.
Европската комисија посебно укажува дека Албанија, како земја кандидат, мора целосно да се усогласи со европските правила за животна средина, вклучително и со Директивата за птици и Директивата за живеалишта. Во предупредувањето се споменува и потребата од поништување на измените на Законот за заштитени подрачја и укинување на Законот за стратешки инвестиции, кој според критичарите овозможува забрзани процедури за големи проекти и заобиколување на дел од механизмите за заштита.
Албанскиот министер за животна средина, според информациите што ги пренесува „Пари“, ја информирал Европската комисија дека работата на проектот е суспендирана и дека ќе се спроведе проценка на влијанието врз животната средина, со учество на организациите од граѓанското општество. Но самото предупредување од Брисел покажува дека довербата веќе е разнишана и дека Албанија ќе мора да докаже дека проектот нема да оди пред законите и пред обврските што произлегуваат од пристапниот процес.
Во случајот веќе се вклучи и албанското Специјално обвинителство за борба против корупција и организиран криминал, СПАК. Според медиумските извештаи, биле замрзнати банкарски сметки на компанија поврзана со земјиштето во рамки на истрага за наводни лажни имотни листови и промени во статусот на заштитеното подрачје. Тоа го поместува случајот од еколошка дебата кон прашање за владеење на правото, сопственост, корупциски ризици и политичка одговорност.
Премиерот Еди Рама го брани проектот како дел од стратегијата Албанија да стане врвна туристичка дестинација и да привлече големи странски инвестиции. Тој во интервју на маргините на Самитот ЕУ – Западен Балкан во Тиват изјавил дека, доколку во проектот не било името на Џаред Кушнер, „никој немало да се грижи“. Но токму таа реченица ја покажува суштината на проблемот: прашањето не е само кој инвестира, туку дали државата ги менува правилата кога инвеститорот е моќен, близок до американската политика и дел од глобалниот капитал.
Албанија во моментов се обидува да се позиционира како земја што може да ги заврши техничките преговори со ЕУ до крајот на 2027 година и да стане членка до 2030 година. Но таквата амбиција не може да се гради само на дипломатски оптимизам и брзо отворање кластери. Европската интеграција подразбира и способност државата да го заштити јавниот интерес кога тој се судира со приватен профит.
Токму затоа „жолтиот картон“ од Европската комисија е повеќе од еколошка забелешка. Тој е тест за тоа дали Албанија навистина се приближува кон европските правила или само ги користи европските пораки додека дома создава исклучоци за моќни инвеститори. Ако заштитените подрачја можат да се преуредат за луксузни комплекси, ако законите можат да се приспособат на конкретен проект, а ако проценките за влијание врз животната средина доаѓаат дури по протестите и предупредувањата од Брисел, тогаш европската агенда станува декларација, а не практика.
Случајот со Вјоса-Нарта е важен и за целиот Западен Балкан. Регионот со години слуша дека ЕУ сака побрзо проширување, но истовремено секоја земја кандидатка мора да покаже дека не ја третира природата како градежна резерва, институциите како политичка фасада и законите како пречка што се отстранува кога ќе се појави голем инвеститор.
Албанија сега има избор: да го искористи предупредувањето како можност да покаже дека членството во ЕУ не е само датум во политичка агенда, туку промена во начинот на владеење, или да ја претвори „Фламинго револуцијата“ во уште еден доказ дека Балканот најбрзо ги заборава правилата кога ќе се појават пари, моќ и ветување за луксузен развој.
