Skip to content
Агресивната реакција на руското Министерство за надворешни работи е дел од пошироката хибридна стратегија на Кремљ кон Европа, насочена кон поткопување на евроатлантското единство и слабеење на поддршката за Украина.
Олександар ЛЕВЧЕНКО*
Портпаролката на Министерството за надворешни работи на Руската Федерација, Марија Захарова, прибегна кон лични напади врз командантот на германските воздухопловни сили, генерал-потполковник Холгер Нојман, по неговите изјави за подготвеноста на Алијансата да ги брани земјите-членки на НАТО од потенцијална руска агресија. Руската функционерка го нарече германскиот воен командант „неонацист“, коментирајќи ги неговите изјави за можните акции на НАТО во случај на вооружен конфликт со Русија.
Во интервју за британскиот весник „Телеграф“, Холгер Нојман изјави дека Луфтвафе е подготвена да изврши решителни одмазднички напади во случај на руски напад врз кој било сојузник на НАТО. Според него, Германија е подготвена веднаш да ги исполни своите обврски кон Алијансата и да брани „секој сантиметар“ од територијата на Алијансата. Тој нагласи дека во рамките на НАТО нема „различни безбедносни зони“ и дека нападот врз Естонија би имал исти последици за Русија како напад врз која било друга земја-членка, вклучително и Обединетото Кралство. Нојман, исто така, изјави дека, доколку е потребно да се одбрани Алијансата, воените објекти на полуостровот Кола, во регионот Калининград и во областа на Црното Море би можеле да станат легитимни цели на силите на НАТО.
Претходно, германскиот генерал-полковник Кристијан Фројдинг изјави дека Русија потенцијално би можела да биде подготвена за агресија против една од земјите на НАТО до 2029 година. Во исто време, тој нагласи дека Германија, заедно со своите сојузници, спроведува обемни подготовки за можни предизвици и има потребни капацитети за да одбие секаков потенцијален напад.
Агресивната реакција на руското Министерство за надворешни работи е дел од пошироката хибридна стратегија на Кремљ кон Европа, насочена кон поткопување на евроатлантското единство и слабеење на поддршката за Украина. Со комбинирање на дипломатски притисок, историски манипулации и информациско-психолошки операции, Москва се стреми да ги продлабочи несогласувањата меѓу сојузниците и да го отежни формирањето заедничка политика за одвраќање на Русија.
Коментарите на Марија Захарова уште еднаш го демонстрираат карактеристичниот пристап на руската дипломатија, која систематски користи етикети како „нацист“ или „фашист“ против европските политичари, воени функционери и јавни личности кои се залагаат за зајакнување на одбранбените способности на Западот и поддршката за Украина. Кремљ продолжува да ја експлоатира историската меморија на Втората светска војна, обидувајќи се да се претстави како „борец против нацизмот“ и да ја прикрие сопствената агресивна политика кон соседните земји.
Употребата на навредлива реторика има за цел дискредитација на одредени лица и замена на суштинската дискусија со емоционално наелектризирани обвинувања. Повикувањето на историски чувствителни термини треба да резонира кај одредени групи од европската јавност и да даде дополнителна емоционална тежина на руските пропагандни наративи. Обвинувањата упатени кон Холгер Нојман се дел од поширока кампања за лична дискредитација на претставниците на НАТО и воено-политичкото раководство на Алијансата.
Реториката за „неонацизмот“ одамна стана една од клучните алатки на руската информациска војна и се користи за вршење политички притисок врз европските земји. Секој чекор насочен кон зајакнување на одбранбениот потенцијал на Европа или поддршка на Украина, руската пропаганда се обидува да го прикаже како манифестација на „милитаризам“ или „фашизам“, со цел да се искриви вистинската природа на дејствијата на демократските држави.
Во овој контекст, сè повеќе се појавуваат проценки за можноста Русија да користи ограничени провокации или локални воени дејствија против една од балтичките држави со цел да ја тестира ефикасноста на колективните одбранбени механизми на НАТО и подготвеноста на Алијансата да го примени Член 5 од Вашингтонскиот договор. Москва би можела да го искористи таквото сценарио за да го одвлече вниманието на западните сојузници од војната против Украина и да создаде дополнителен притисок врз источното крило на НАТО.
Изјавите на командантот на германските воздухопловни сили одразуваат значајна трансформација на безбедносното размислување во Берлин и растечка свест за обемот на руската закана за европската безбедност. Неговите проценки, како и предупредувањата на германските воени претставници за потенцијалната подготвеност на Русија за агресија против земјите од НАТО до крајот на оваа деценија, укажуваат дека европските земји сè посериозно се подготвуваат за сценарија на директна конфронтација со Москва.
Паралелно со воено-политичкиот притисок, Русија продолжува да користи економски механизми за заобиколување на санкциите. Новинарските истраги, меѓу другото, открија мрежа на транспортни и логистички компании во Полска кои се ефикасно под контрола на руските и белоруските бизнис структури и се користат за заобиколување на санкциите на Европската Унија.
Клучната фигура на оваа шема се смета за белоруско-рускиот бизнисмен Василиј Сметанин, сопственик на белоруската компанија „Џенти шпедишн“ и руската компанија „СДС Холдинг“. Според истрагата, сложена корпоративна структура во која се вклучени австрискиот финансиер Флоријан Кошат и поранешната менаџерка на руската „Сбербанк“ Јулија Чечет се користи за бизнис на територијата на ЕУ.
Мрежата ја сочинуваат полските компании „DSPL“, „Azonik“, „BIRC Transport“ и „Rezon Trans“, како и австриската холдинг структура „Albereta GmbH“ и нејзината ќерка компанија „Eastin Forwarding Holding“. И покрај сегашните санкции што им забрануваат на руските и белоруските превозници да работат на територијата на ЕУ, некои компании успеаја да добијат статус на RTU (Road Transport Undertaking) користејќи законски дупки и сложени модели на структурирање на сопственост.
По воведувањето на санкциите на ЕУ во април 2022 година, руските и белоруските превозници го изгубија правото да вршат транспортни активности во рамките на Европската Унија. Исто така, компаниите во кои граѓаните на Русија или Белорусија директно или индиректно поседуваат најмалку 25% од акциите не можат да вршат транспортни активности на територијата на ЕУ. Целта на овие мерки беше да се спречи заобиколување на санкциите преку поврзани компании и заеднички вложувања.
Сепак, откриената шема покажува дека Русија и Белорусија се прилагодиле на режимот на санкции и активно користат финансиски, правни и корпоративни инструменти за да го одржат пристапот до европскиот пазар. Економските активности сè повеќе стануваат составен дел од хибридната стратегија на Кремљ, а компаниите и посредниците вклучени во ваквите аранжмани всушност се претвораат во инструменти за поткопување на ефикасноста на политиката за санкции на ЕУ.
Ситуацијата околу полските логистички компании укажува на постоење на системски ранливости во механизмот за санкции на Европската Унија. Способноста на руските и белоруските бизнис групи да ги искористат законските дупки бара континуирано ажурирање на режимите на санкции и подобрување на механизмите за надзор.
Овој проблем добива посебно значење со оглед на улогата на Полска како еден од клучните логистички центри за поддршка на Украина. Пенетрацијата на структури поврзани со Русија и Белорусија во транспортниот сектор на земјите-членки на ЕУ создава ризици не само за економската безбедност, туку и за функционирањето на стратешките синџири на снабдување од клучно значење за одбранбените способности на Европа.
Од почетокот на 2025 година, во Европската Унија, не само директните прекршувања на санкциите, туку и активностите насочени кон нивно заобиколување, се казниви. Спроведувањето на Директивата на ЕУ 2024/1226 создаде правна рамка за гонење на физички и правни лица кои помагаат во тајните активности на санкционираните руски и белоруски структури. Во такви околности, обезбедувањето на унифицирана примена на новите правила во сите земји-членки добива стратешко значење.
За да се намалат ризиците, Европската Унија треба да ја зајакне координацијата меѓу националните регулатори и Европската Комисија, да спроведе сеопфатна ревизија на компаниите што добиле статус на RTU, да обезбеди транспарентност на сопственичката структура на транспортните оператори и да посвети посебно внимание на активностите на посредниците што придонесуваат за легализација на работењето на санкционираните структури. Токму ваквите посреднички мрежи сè повеќе стануваат клучен елемент на механизмите за заобиколување на санкциите и важен инструмент на хибридното влијание на Русија врз земјите-членки на Европската Унија.
*Олександар ЛЕВЧЕНКО e поранешен украински амбасадор во Хрватска и Босна и Херцеговина
