Skip to content
Дигиталното евро направи значаен чекор кон реализација, откако европратениците од Комитетот за економски и монетарни прашања ги поддржаа правилата со кои треба да се создаде правната рамка за новата електронска форма на единствената европска валута.
Предлогот беше усвоен со 43 гласа „за“, 14 „против“ и еден воздржан. Тоа, сепак, не значи дека дигиталното евро е конечно одобрено или дека наскоро автоматски ќе се појави во електронските паричници на граѓаните.
Мандатот на Европскиот парламент треба да биде формално објавен на пленарната сесија во јули, по што ќе следуваат преговори со Советот на Европската Унија. Дури по усогласувањето и усвојувањето на законската рамка, Европската централна банка ќе одлучува дали и кога ќе ја издаде новата форма на пари.
ЕЦБ во моментов планира да биде технички подготвена за евентуално воведување на дигиталното евро во 2029 година, под услов потребното европско законодавство да биде усвоено во текот на 2026 година.
Дигиталното евро треба да претставува електронска верзија на готовината, директно поддржана од Европската централна банка. Неговата вредност ќе биде иста како вредноста на обичното евро, па едно дигитално евро ќе вреди точно колку едно евро во монети, банкноти или на банкарска сметка.
Тоа нема да биде криптовалута, нема да се тргува како биткоинот и неговата вредност нема да зависи од движењата на приватните пазари. За разлика од крипто-средствата, дигиталното евро ќе биде пари издадени и гарантирани од централната банка.
Граѓаните би можеле да го чуваат во посебна сметка или електронски паричник отворен преку банка, платежна институција или друг регулиран посредник. Со него би можеле да плаќаат во продавници, на интернет или директно да префрлаат пари на други лица.
Системот треба да функционира и преку мобилен телефон и преку физичка картичка, со што би бил достапен и за граѓаните кои не користат паметни телефони.
Една од најважните предвидени карактеристики е можноста за плаќање без интернет. Офлајн-трансакциите би се извршувале директно меѓу уредите на корисникот и продавачот, слично на предавањето готовина од рака на рака.
При офлајн-плаќањата парите би биле зачувани локално на телефонот или на картичката. Доколку уредот биде изгубен, корисникот би можел да ги загуби и средствата зачувани на него, исто како што се губи готовината од изгубен паричник.
Европските институции проектот го претставуваат и како прашање на економска и технолошка независност. Во моментов не постои единствен европски систем за дигитално плаќање што ја покрива целата еврозона, а 13 од 20 земји што го користат еврото зависат од меѓународни картични мрежи.
Најголем дел од прекуграничните плаќања со картички во Европа се обработуваат преку системи управувани од компании со седиште надвор од Европската Унија, меѓу кои доминираат американските „Виза“ и „Мастеркард“.
Зголемените трговски и политички тензии меѓу Европската Унија и Соединетите Американски Држави дополнително го зајакнаа аргументот дека Европа треба да располага со сопствена платежна инфраструктура која нема целосно да зависи од компании и системи надвор од Унијата.
Со дигиталното евро, европските институции сакаат да создадат платежно средство што би било прифатено во целата еврозона и би можело да функционира и во услови на нарушување на приватните платежни мрежи.
Според предлогот на европратениците, основните услуги за граѓаните треба да бидат бесплатни. Тоа ги опфаќа отворањето и затворањето на сметка, чувањето средства, основните плаќања и добивањето најмалку еден инструмент за плаќање.
Банките и другите платежни компании би можеле да наплатуваат дополнителни услуги, но не би смееле да воведуваат казни за неактивна сметка или да ги условуваат основните услуги со купување други банкарски производи.
Повеќето трговци во еврозоната би биле обврзани да го прифаќаат дигиталното евро. Исклучоци би имало за самостојни работници и за микро и мали претпријатија кои воопшто не прифаќаат други електронски плаќања.
Привремено одбивање би било дозволено и во случаи на прекин на електричната енергија, технички проблем или друга објективна пречка за извршување на трансакцијата.
Една од најчувствителните теми е приватноста. Предлогот предвидува системот да биде дизајниран така што Европската централна банка нема да може да го идентификува корисникот или да види што купува врз основа на податоците што ги добива.
Европратениците предлагаат користење технологии со кои трансакциите ќе можат да се потврдуваат без непотребно откривање лични информации. Податоците би смееле да се обработуваат само во обем што е неопходен за функционирањето на системот, спречување измами и почитување на законите за спречување перење пари.
Сепак, дигиталното евро нема да биде целосно анонимно кај интернет-плаќањата. Банките и платежните посредници и натаму ќе мора да ги применуваат правилата за идентификација на клиентите и за откривање сомнителни трансакции.
Поголемо ниво на приватност е предвидено за офлајн-плаќањата, кои треба да бидат најблиску до користењето готовина.
Дигиталното евро нема да носи камата и нема да биде замислено како средство за долгорочно штедење. Целта е да се користи за секојдневни плаќања, а не како замена за депозитите во комерцијалните банки.
Поради тоа ќе постои ограничување на износот што едно физичко лице може да го чува во дигитални евра. Точната горна граница сè уште не е утврдена.
Европратениците предлагаат лимитот да го определува Европската комисија врз основа на препорака од ЕЦБ и процена на ризиците за финансиската стабилност. Ограничувањето би требало да се преиспитува најмалку еднаш на две години.
Банките стравуваат дека висок лимит би можел да предизвика граѓаните да повлекуваат пари од депозитните сметки и да ги префрлаат во дигитални евра, особено во периоди на финансиска несигурност. Таквиот одлив би можел да ја намали ликвидноста на банките и нивната способност за кредитирање.
За деловните субјекти се предлага уште построго правило. Компаниите не би смееле трајно да чуваат дигитални евра, туку би можеле да ги задржат примените средства најмногу 24 часа, пред тие автоматски да бидат префрлени на нивните банкарски сметки.
Истовремено со правилата за дигиталното евро, Европскиот парламент поддржа и мерки за заштита на готовината. Земјите од еврозоната би биле обврзани да обезбедат банкнотите и монетите да останат достапни и широко прифатени.
На трговците не би им било дозволено однапред да ја исклучуваат готовината преку ознаки дека прифаќаат само картички или преку стандардни договорни услови. Посебно внимание треба да им се посвети на постарите лица, граѓаните со ниски приходи и луѓето кои немаат банкарска сметка.
На тој начин, дигиталното евро официјално е замислено како дополнување, а не како замена за банкнотите и монетите.
Проектот сега влегува во чувствителната политичка фаза. Европскиот парламент и Советот на ЕУ треба да ги усогласат различните позиции околу лимитите, надоместоците, улогата на банките, приватноста и контролата врз системот.
Дури и по усвојувањето на регулативата ќе следуваат изградба на инфраструктурата, пилот-тестирање, подготовка на банките и платежните компании и период во кој граѓаните и трговците ќе треба да се приспособат.
Затоа дигиталното евро нема да стане платежно средство преку ноќ. Но одлуката на европратениците покажува дека Европа сè посериозно го подготвува преминот кон сопствена дигитална форма на јавни пари, со која сака истовремено да ја зачува готовината, да ја намали зависноста од странските платежни компании и да ја зајакне контролата врз сопствената финансиска инфраструктура.
