Skip to content
Центарот за управување со кризи започнува повеќегодишен проект со поддршка од НАТО, преку кој треба да се модернизира начинот на кој државните институции разменуваат информации, ги координираат спасувачките екипи и донесуваат одлуки при пожари, поплави, земјотреси и други кризни состојби.
Директорот на ЦУК, Мухамед Али, го потпиша договорот за реализација на проектот G10231, насловен „Интероперабилен систем за командување со инциденти управуван од вештачка интелигенција за прекуграничен одговор при кризни и итни состојби“.
Проектот, познат како NICS-2, ќе се спроведува во рамките на програмата на НАТО „Наука за мир и безбедност“.
Според информациите од ЦУК, целта е да се изгради современ и интегриран систем преку кој различните институции ќе можат побрзо да разменуваат информации и да ја координираат реакцијата во реално време.
Системот треба да ги поврзе податоците од терен, оперативните центри и службите што учествуваат во справувањето со кризи. Со тоа, надлежните би требало да располагаат со појасна слика за местото и обемот на инцидентот, движењето на спасувачките екипи и расположливите ресурси.
Вештачката интелигенција, според насловот и концептот на проектот, треба да се користи за побрза обработка и анализа на голем обем информации. Тоа може да вклучува препознавање ризици, утврдување приоритетни подрачја и поддршка при распределувањето на екипите и опремата.
Сепак, вештачката интелигенција нема да ја преземе командата врз интервенциите. Одговорноста за оперативните одлуки и натаму треба да ја имаат надлежните институции и раководителите на спасувачките служби.
Од ЦУК очекуваат NICS-2 да ја подобри меѓуинституционалната соработка, која со години претставува една од слабостите на македонскиот систем за управување со кризи.
При поголеми пожари, поплави и други несреќи во интервенциите истовремено учествуваат ЦУК, Дирекцијата за заштита и спасување, полицијата, Армијата, противпожарните единици, здравствените служби, општините, јавните претпријатија и доброволните организации.
Доколку овие институции користат различни канали за комуникација и не располагаат со исти информации, може да дојде до доцнење, преклопување на надлежностите или неправилно распоредување на ресурсите.
Новиот систем треба да создаде заедничка оперативна слика, достапна за сите овластени учесници во справувањето со кризата.
Тоа би значело дека командните центри ќе можат да ја следат локацијата на екипите, да добиваат фотографии и известувања од терен, да означуваат загрозени подрачја и да ги ажурираат податоците додека трае интервенцијата.
Проектот е продолжение на систем воведен во 2019 година
NICS-2 не е прв проект од ваков вид во Македонија.
Првата верзија на системот NICS беше развиена како регионална иницијатива поддржана од НАТО и американскиот Оддел за домашна безбедност. Во неа учествуваа Македонија, Босна и Херцеговина, Хрватска и Црна Гора.
Системот беше заснован врз технологија развиена од научници од Технолошкиот институт во Масачусетс и беше приспособен за потребите на земјите од Западен Балкан.
Македонија го воведе NICS во 2019 година. Платформата овозможуваше спасувачките екипи да разменуваат локации, фотографии, видеа, пораки и други информации преку мобилни уреди и интернет-прелистувачи.
Во 2020 година системот беше приспособен и за координација на институциите при пандемијата со Ковид-19. Преку него се споделуваа информации за состојбата во различни подрачја, карантините, здравствените пунктови и потребите на населението.
NICS беше тестиран и при меѓународни вежби за справување со природни катастрофи, во кои учествуваа спасувачки тимови од земјите членки и партнерите на НАТО.
Новата верзија треба да ја надгради досегашната платформа со посовремени алатки, поголема автоматизација и можност за координирана реакција меѓу повеќе држави.
Кризите не завршуваат на државните граници
Посебен дел од проектот е прекуграничниот одговор при итни и кризни состојби.
Големите шумски пожари, поплавите, загадувањето и другите природни и технолошки несреќи често зафаќаат подрачја од повеќе држави или бараат меѓународна помош.
Во такви ситуации, институциите од различни земји мора брзо да разменуваат информации за погодените подрачја, пристапните патишта, расположливата опрема и движењето на екипите.
Заедничкиот систем треба да овозможи податоците да се пренесуваат во стандардизиран формат и да бидат разбирливи за сите служби што учествуваат во интервенцијата.
Во рамките на NICS-2 е предвидена и поддршка за партнери од Украина преку споделување знаење, искуства и добри практики во управувањето со кризи и итни состојби.
Нема објавени податоци за буџетот и роковите
ЦУК соопшти дека проектот ќе трае повеќе години, но засега не објави прецизна временска рамка за неговата реализација.
Не е соопштена ниту вкупната вредност на проектот, колкав дел од трошоците ќе ги покрива НАТО и дали средства ќе бидат обезбедени и од државниот буџет.
Нема детални информации ниту за тоа кои македонски институции ќе бидат директно вклучени во системот, каква опрема ќе се набавува и кога платформата треба да стане целосно оперативна.
Отворени остануваат и прашањата за заштитата на податоците, сајбер-безбедноста и начинот на кој ќе се проверуваат препораките создадени со помош на вештачката интелигенција.
При кризни состојби системот може да обработува чувствителни информации, вклучително и локации на спасувачи, критична инфраструктура, движење на населението и оперативни планови на институциите.
Поради тоа, покрај техничката модернизација, ќе бидат потребни строги правила за пристап, чување и споделување на податоците.
Ефектот од NICS-2 нема да зависи само од софтверот и опремата. За системот да функционира, потребни се обучени оператори, заеднички процедури и редовни вежби на сите институции што треба да го користат.
Македонија со години се соочува со последици од пожари, поплави и други несреќи во кои слабата координација и недоволната размена на информации го отежнуваа одговорот.
Новиот проект може да обезбеди важна технолошка основа за побрза и поорганизирана реакција. Но неговиот вистински успех ќе се мери на терен – според тоа дали институциите навреме ќе ги споделуваат информациите, дали екипите ќе пристигнуваат побрзо и дали системот ќе помогне да се спасат човечки животи.
