Skip to content
Регионалниот книжевен избор „Штефица Цвек“ годинава се одржува по петти пат, продолжувајќи да создава простор за препознавање и афирмирање на книжевност која ги преиспитува доминантните книжевни, општествени и политички норми и отвора можности за поинакви начини на мислење, чувствување и замислување на светот.
Во процесот на номинирање за изданието за 2026 година учествуваа 75 луѓе од пошироката книжевна и културна заедница, автор(к)и, книжевни критичар(к)и, преведувач(к)и, уредници/чки, професор(к)и, истражувач(к)и и културни работнички/ци од регионот на БХСЦ и македонското говорно подрачје. Беа номинирани вкупно 158 книги објавени во текот на 2025 година.
По проверката на формалните и програмските критериуми на изборот, 82 книги влегоа во процесот на оценување од страна на првата жири-комисија. Од нив, 29 книги, односно 35% од вкупниот корпус, продолжуваат во вториот круг на селекцијата.
Првата жири-комисија, составена од Ања Томљеновиќ, Хана Вранац, Емилија Љутиќ, Катица Максан, Дафина Веселиноска и Александра Петровиќ, во изминатите месеци читаше, дискутираше и ги оценуваше делата според повеќе критериуми: стилската и формалната инвентивност, книжевната убедливост, тематската релевантност, оригиналноста, регионалниот потенцијал и нивната способност критички да ги преиспитаат доминантните општествени и културни наративи.
И овогодинешната продукција покажа дека современата книжевност на БХСЦ и македонски јазик останува жив простор на експериментирање, критика и преиспитување. Авторките и авторите продолжуваат да отвораат теми поврзани со патријархатот, родовото насилство, квир искуствата, хомофобијата и трансфобијата, екологијата и урбанизацијата, капитализмот, работничките борби, миграцијата и воените злосторства. Особено охрабрува што дел од овие прашања се појавуваат и во книжевноста за деца, отворајќи простор за ангажирана литература и кај најмладите читатели.
Едно од најзабележливите обележја на овогодинешната продукција е стремежот кон книжевна игра и формално истражување. Во голем број книги се преплетуваат жанрови, документарни и автобиографски постапки, фантастика, сатира, интертекстуалност и експерименти со јазикот и наративната структура. Во најуспешните дела формата не претставува само начин на раскажување, туку станува составен дел од политичката и естетската позиција на текстот.
Истовремено, жирито препозна и одредени тенденции што генерално се повторуваа. Кај дел од поетските книги доминираше интроспекцијата, без поизразена врска со пошироките општествени и политички контексти. Кај дел од прозните дела важните теми сепак остануваа на ниво на декларативна ангажираност или не добиваа доволно сложена книжевна обработка. Во поединечни случаи, обидите за феминистички или прогресивен пристап остануваат ограничени од веќе воспоставени патријархални модели и перспективи на раскажување кои го задушуваат текстот, додека кај некои дела недостасуваше поодлучен формален ризик и експеримент.
Токму затоа, книгите што продолжуваат во вториот круг се оние кои успеваат да го надминат едноставното тематизирање на општествените прашања. Тоа се книги кои личното искуство го поврзуваат со структурните општествени односи, кои не се плашат да експериментираат со формата и јазикот и кои успеваат истовремено да бидат политички чувствителни, книжевно убедливи и естетски иновативни. Нивните авторски пристапи покажуваат дека книжевноста сè уште има потенцијал да создава нови перспективи, да ја отвора комплексноста на современото живеење и да ги преиспитува границите на она што може да биде раскажано.
Жирито и поширокиот консорциум на книжевниот избор им честитаат и се радуваат на сите оние што во продолжуваат понатаму во изборот, храбро ризикувајќи со формата, напуштајќи ги шаблоните и создавајќи сложени и политички чувствителни книжевни светови, кои ја носат можност литературата да биде простор на отпор, имагинација и општествена промена.
Во вториот круг на изборот влегуваат следниве книги:
- Багет полн печени полжави полиени со уље истечено од Вардаровите галии,
Андреј Медиќ Лазаревски (Култура Бета) - Bitke koje nisu naše, Fedor Marjanović (Plavi mak)
- Čovjek je šuma, Roberta Nikšić
(Jesenski i Turk : Udruženje Centar za kulturu, umjetnost i društvo OMAHA) - Djeca s igrališta Madine Hussiny, Olja Savičević Ivančević i Ena Jurov (Sandorf)
- Heroin, kruh i rudnici sumpora, Nikola Strašek (Oceanmore)
- Igračka-plačka, Hana Piščević (Booka)
- Jevanđelje po uterusu, Svetlana Kaležić Radonjić (Blum izdavaštvo)
- Каде леташ, Јулија?, Хана Корнети (Или-Или)
- Kaliban, Anđela Bulajić (Raštan)
- Lijek protiv melanholije, Slađana Nina Perković (Imprimatur)
- Ljubavi, pripremi se, Katja Grcić (Oceanmore)
- Ljudi, Senka Marić (Buybook)
- Lovište samoće, Dragana Tripković (Platforma knjiga i Otvoreni kulturni forum)
- Na slovo F, Lejla Kalamujić (Multimedijalni institut)
- Наназад, Стефан Алијевиќ (Илика)
- Neurotična iz revolucionarnih razloga, Bjanka Alajbegović (Buybook)
- Nisam znala šta nosim u sebi, Radmila Petrović (Šmeker-devojka)
- Nova Amazonija, Marko Gilmor (Otvorena knjiga)
- Opatija Svetog Vartolomeja, Miloš Perišić (No Rules)
- Памук, Ника Гавровска и Ѓоко Гавровски (Издавачка куќа Гаврош)
- Потклек, Љупчо Петрески (Бегемот)
- Rihtanje rebra, Tatjana Bjelić (Imprimatur)
- Samo jedna od, Petra Prtajin (Naklada Ljevak)
- Скршен терариум, Филипа Сара Попова (ПНВ Публикации)
- Тринаесеттиот, Лидија Димковска (Издавачки центар ТРИ)
- Tko je taj čovjek? : izvještaj o jednoj mogućnosti, Boris Dežulović (Ex Libris)
- U kući i u vrtu bilo je mnogo cvijeća, Gabrijela Rukelj Kraškovič (Oceanmore)
- Vučica u širokoj zemlji, Marija Dragnić (Svi Mi izdavaštvo)
- Zadnji dan mira, Ivana Sajko (Fraktura)
За време на летниот период, второто регионално жири со претставници од консорциумот, кое ќе го избере потесниот избор на книги, по што ќе следува и прогласувањето на добитничките книги на книжевниот избор „Штефица Цвек“ #5, на есен оваа година.
Следете ги социјалните мрежи на партнерските организации кои се дел од консорциумот на книжевната селекција за повеќе информации.
