ЕУ смирува: Дигиталното евро нема да ја замени готовината

Дигиталното евро нема да значи укинување на готовината, туку воведување уште една можност за плаќање во еврозоната. Тоа е главната порака од Европскиот парламент во момент кога проектот за дигитална верзија на заедничката валута повторно отвори јавни дилеми за приватноста, контролата врз парите и иднината на кешот.

Известувачот на Европскиот парламент за пакетот за единствена валута, Фернандо Наварете Рохас, нагласи дека целта не е граѓаните да бидат турнати кон задолжително дигитално плаќање, туку да добијат нова, безбедна и европска платежна опција. Според него, дигиталното евро треба да ја дополни готовината, а не да ја замени.

Пораката е важна бидејќи проектот доаѓа во време кога сè поголем дел од плаќањата во Европа се вршат електронски, преку банкарски картички, мобилни апликации и глобални платежни мрежи. Во таа слика Европската централна банка сака да создаде јавна дигитална форма на еврото, издадена и гарантирана од централната банка, која би можела да се користи за плаќање во продавници, онлајн и меѓу граѓани.

Европската централна банка веќе објаснува дека дигиталното евро би функционирало како дигитална форма на готовина. Тоа би било достапно преку дигитален паричник, поврзан со банка или друг платежен сервис, а граѓаните би можеле да плаќаат и онлајн и офлајн. Основната употреба за граѓаните би била бесплатна.

Најголемиот страв кај дел од јавноста е дека дигиталното евро е чекор кон исчезнување на банкнотите и монетите. Од ЕЦБ и Европскиот парламент инсистираат дека готовината ќе продолжи да биде законско средство за плаќање. Според официјалната линија, граѓаните треба да имаат избор меѓу кеш, приватни електронски плаќања и јавна дигитална верзија на еврото.

Рохас дополнително уверува дека дигиталното евро нема да биде форма на таканаречени програмабилни пари со рок на употреба или со ограничување за што смеат да се користат. Според неговото толкување, дигиталното евро би имало ист статус како другите јавни средства издадени од Европската централна банка и не би можело да истече.

Политичката позадина на проектот е поширока од секојдневното плаќање. ЕУ сака да ја намали зависноста од неевропски платежни системи и од големи глобални картични мрежи. Дигиталното евро се претставува како дел од финансискиот суверенитет на Европа, односно како обид еврозоната да има сопствена јавна инфраструктура за дигитални плаќања.

Но, проектот не е без отпор. Дел од банките и финансиската индустрија стравуваат дека дигиталното евро може да им одземе дел од депозитите и приходите од платежни услуги. Затоа во европската дебата се разговара за ограничувања на износот што граѓаните би можеле да го чуваат во дигитални евра, како и за модел во кој банките и платежните компании би останале важен дел од системот.

Прашањето за приватноста останува едно од најчувствителните. ЕЦБ тврди дека офлајн плаќањата со дигитално евро би имале ниво на приватност слично на готовината, односно деталите за трансакцијата би им биле познати само на плаќачот и примачот. Кај онлајн плаќањата, пак, платежните посредници би морале да ги почитуваат правилата против перење пари и финансиски криминал.

Дигиталното евро сè уште не е пуштено во употреба. Европскиот парламент го отвори патот за понатамошни преговори, но конечната регулатива треба да се договори со Советот на ЕУ. ЕЦБ планира пилот-фаза во втората половина на 2027 година, а евентуалното прво издавање на дигиталното евро се очекува најрано во 2029 година, доколку законодавството биде усвоено навреме.

Затоа сегашната порака од Брисел е пред сè политичко смирување на јавноста: дигиталното евро не треба да биде замена за паричникот со банкноти, туку уште една платежна алатка во време кога парите сè почесто се движат преку екрани, апликации и глобални мрежи.