Иран го погреба Хамнеи, неговиот син ја презеде власта, но останува невидлив

Иран го погреба долгогодишниот врховен водач Али Хамнеи по повеќедневни масовни церемонии, но неговото заминување не донесе јасна слика за новиот врв на Исламската Република. Неговиот син и наследник Моџтаба Хамнеи официјално ја презеде најмоќната функција во земјата, но сè уште не се појавил пред јавноста.

Али Хамнеи беше погребан во светилиштето на имамот Реза во Машхад, четири месеци откако беше убиен во американско-израелскиот напад врз Иран на 28 февруари. Погребот беше последниот дел од церемониите што поминаа низ Техеран, Ком, Наџаф и Кербала, со масовни собири, државни почести и силни антиамерикански и антиизраелски пораки.

Хамнеи го предводеше Иран од 1989 година и во текот на 37 години изгради систем во кој врховниот водач има последен збор за армијата, надворешната политика, нуклеарната програма, судството и најважните државни институции. Неговата смрт означи крај на една од најдолгите владејачки епохи на Блискиот Исток.

Но, вниманието за време на погребните церемонии беше насочено кон човекот кој недостигаше. Тројца други синови на Хамнеи се појавија покрај ковчегот, додека Моџтаба Хамнеи, кој во март беше избран за трет врховен водач во историјата на Исламската Република, не присуствуваше на ниту еден јавен настан.

Иранските власти не објавија детални информации за неговата здравствена состојба. Меѓународните извештаи наведуваат дека тој бил тешко повреден во истиот напад во кој загина неговиот татко и дека сè уште закрепнува. Според дел од информациите, повредите му ги зафатиле лицето и екстремитетите, а безбедносните служби истовремено стравуваат дека негово јавно појавување би можело да го изложи на нов напад.

Моџтаба досега комуницираше само преку писмени пораки. Нема објавена нова видеоснимка, аудиообраќање или фотографија што би покажала во каква состојба се наоѓа и дали непосредно ја извршува функцијата што формално ја презеде.

Неговото отсуство создава необична состојба за систем што традиционално ја гради својата стабилност околу ликот и авторитетот на врховниот водач. Иран има нов лидер, но граѓаните не го виделе, а државната пропаганда се потпира на неговото име, портрети и соопштенија.

Моџтаба Хамнеи со години се сметаше за еден од највлијателните луѓе зад сцената. Тој немаше висока официјална државна функција, но се поврзуваше со канцеларијата на својот татко, безбедносниот апарат и командниот врв на Исламската револуционерна гарда.

Неговиот избор беше претставен како гаранција за континуитет по нападот што го обезглави иранскиот политички и воен врв. Поддршката од Револуционерната гарда беше клучна за брзото консолидирање на власта, особено во услови на војна и закани од нови американски и израелски удари.

Сепак, наследувањето од татко на син создаде дополнителни критики кон системот. Исламската Република беше создадена со револуција против монархијата, а изборот на синот на починатиот лидер за негов наследник кај противниците на власта се толкува како создавање нова политичка династија.

Моџтаба се соочува и со прашања за својот верски авторитет. Функцијата врховен водач формално бара силни теолошки и политички квалификации, додека дел од критичарите сметаат дека неговата моќ повеќе произлегува од семејното име и поддршката на безбедносниот апарат отколку од позицијата во шиитската верска хиерархија.

Иран во новата ера влегува со длабока економска криза, последици од војната, меѓународни санкции, незадоволство во делови од општеството и тензии околу Ормутскиот Теснец. Истовремено, новиот врховен водач мора да покаже дека може да го контролира системот што неговиот татко го градеше речиси четири децении.

Погребот во Машхад ја затвори ерата на Али Хамнеи, но не го разреши најважното прашање за Иран. Моџтаба Хамнеи е прогласен за наследник и неговото име веќе стои на врвот на државата, додека неговото лице и глас сè уште отсуствуваат од јавноста.