Skip to content
Охрид на Листата во опасност повеќе не е само сценарио за кое се предупредуваше во изминатите месеци. Центарот за светско наследство на УНЕСКО на 13 јули го објави документот со анализата за состојбата на Охридскиот Регион и нацрт-одлуката во која официјално се предлага негово впишување на Листата на светско наследство во опасност.
Станува збор за најсериозната порака што Охрид досега ја добил од УНЕСКО, но таа сè уште не претставува конечна одлука. За предложеното впишување треба да гласа Комитетот за светско наследство на својата 48. сесија, која од 19 до 29 јули се одржува во Бусан, Јужна Кореја.
Рацин.мк на 11 јули објави дека во тој момент конечниот текст со анализата и предлог-одлуката не бил достапен во официјалните материјали за сесијата. Два дена подоцна документот беше објавен, а неговата содржина покажува дека експертските тела на УНЕСКО оценуваат оти заканите за исклучителната универзална вредност на Охридскиот Регион не се отстранети.
Во нацрт-одлуката директно се предлага природното и културното наследство на Охридскиот Регион, кое го делат Северна Македонија и Албанија, да биде впишано на Листата на светско наследство во опасност.
Ограничен напредок и систем што не функционира како целина
Првата и најтешка забелешка е дека напредокот во спроведувањето на препораките останува ограничен, додека регионот и понатаму е исклучително ранлив.
УНЕСКО оценува дека координацијата меѓу институциите, општините и двете држави е недоволна и повремена. Иако постојат комисии, планови и стратегии, тие не довеле до суштинската и трајна промена што е потребна за заштита на регионот.
Во документот се посочува дека управувањето мора да стане заедничко, функционално и прекугранично, наместо одговорностите да се префрлаат меѓу различни институции.
Нема целосна процена на последиците од урбанизацијата
Втората крупна забелешка се однесува на отсуството на сеопфатна Стратегиска оцена на животната средина.
УНЕСКО уште претходно побарало во една заедничка анализа да бидат опфатени кумулативните влијанија од сите инфраструктурни, туристички, урбанистички и развојни проекти во целиот Охридски Регион.
Таква завршена процена сè уште нема.
Без неа, предупредува УНЕСКО, невозможно е реално да се утврди колкав притисок врз езерото, крајбрежјето, природните живеалишта и културното наследство создаваат проектите што се планираат или веќе се реализираат.
Особено внимание се бара за големите инфраструктурни зафати, вклучително и проектите поврзани со Коридорот 8, за кои треба да се утврди дали можат да предизвикаат директно или посредно оштетување на заштитеното подрачје.
Дивоградбите остануваат нерешен проблем
Третата критична точка се дивоградбите и урбанистичкото планирање.
Во документот се наведува дека не е јасно дали во извештајниот период била отстранета која било бесправно изградена структура. УНЕСКО повторно бара да се изврши систематска процена на дивоградбите и нивното влијание, по што објектите што ја загрозуваат вредноста на регионот треба да бидат отстранети или нивното влијание да биде ублажено.
Како пример за слабостите во спроведувањето на законите се посочува случајот со хотелот во Лагадин.
Дополнително, се констатира дека нема напредок во справувањето со 19-те детални урбанистички планови за кои претходно било утврдено дека можат да имаат негативно влијание врз наследството.
УНЕСКО бара измените и носењето урбанистички планови да бидат запрени додека не се заврши сеопфатната стратегиска процена. Истовремено се бара забрзување на генералните урбанистички планови за Охрид и Струга.
Посебна загриженост е изразена и за комплексот „Горица 3“, каде што изградбата продолжува и покрај обемот на проектот и можните негативни последици. Нацрт-одлуката бара работите да бидат запрени додека не се извршат потребните процени.
Отпадните води и депониите продолжуваат да го загадуваат регионот
Четвртата тешка забелешка е поврзана со управувањето со отпадните води и цврстиот отпад.
УНЕСКО оценува дека напредокот во оваа област е ограничен и дека загадувањето продолжува. Проектите за санација и проширување на колекторскиот систем доцнат, а проблемите со отпадните води во Струга и натаму не се целосно решени.
Од двете држави се бара итно да ги забрзаат проектите за собирање и пречистување на отпадните води, како и изградбата на соодветна регионална инфраструктура за управување со отпадот.
Несоодветните депонии, испуштањето непречистени води и доцнењето на капиталните проекти се оценети како директна закана за екосистемот на Охридското Езеро и за квалитетот на животот во регионот.
Законската заштита доцни со години
Петтата забелешка е дека клучни постапки за законска заштита сè уште не се завршени.
Прогласувањето на Охридското Езеро за споменик на природата и на Студенчишкото Блато за парк на природата е во постапка уште од 2021 година. Иако се подготвени документи и стратегии, УНЕСКО забележува дека нема јасни рокови кога тие процеси ќе бидат финализирани.
Истовремено се предупредува дека туристичкиот и градежниот притисок продолжува, додека контролата, процената на влијанијата и спроведувањето на законите не се еднакви и ефикасни на целата територија.
Заклучната оценка во документот е дека слабото управување, нерешените дивоградби, отсуството на сеопфатна процена, развојниот притисок и доцнењето на инфраструктурата за отпад и отпадни води предизвикуваат сериозно влошување на вредностите поради кои регионот е под заштита на УНЕСКО.
Што значи впишувањето на Листата во опасност?
Впишувањето не значи дека Охрид веднаш ќе го загуби статусот на светско наследство.
Листата во опасност е механизам преку кој УНЕСКО официјално потврдува дека едно подрачје е изложено на сериозни и конкретни закани. Потоа се утврдуваат корективни мерки, рокови и посакувана состојба што треба да биде постигната за подрачјето повторно да биде отстрането од листата.
Тоа подразбира засилен меѓународен надзор, почесто известување и поголем притисок врз државните и локалните институции да ги исполнат преземените обврски.
Во предложената одлука од Северна Македонија и Албанија се бара заеднички да подготват корективни мерки и јасна посакувана состојба за идно отстранување на Охридскиот Регион од Листата во опасност. Нов извештај за напредокот треба да биде доставен до 1 февруари 2027 година.
Владата сè уште очекува пресврт во Бусан
Пред објавувањето на документот, вицепремиерот и министер за транспорт Александар Николоски изјави дека е оптимист и дека очекува Охридскиот Регион да го задржи досегашниот статус.
Владината позиција се темели на разговорите со државите членки на Комитетот и на фактот дека и во 2025 година првичниот нацрт предвидуваше впишување на Листата во опасност, но по предложен амандман Комитетот ја одложи таквата одлука и ѝ даде на државата дополнително време.
Сепак, актуелниот официјален текст повторно содржи експлицитен предлог за впишување.
Комитетот во Бусан може да ја усвои одлуката, да ја измени или повторно да ја одложи. Владините очекувања укажуваат дека македонската делегација ќе се обиде да обезбеди измена на предложениот текст, но по објавувањето на документот сè уште нема јавно соопштена нова позиција со конкретни детали за можниот амандман.
Според привремениот распоред, разгледувањето на извештаите за состојбата на светското наследство започнува на 22 јули, но дневниот распоред може да претрпи измени.
Без нови реакции од Охрид и Министерството
До моментот на објавувањето на овој текст, на официјалните интернет-страници на Општина Охрид и Министерството за култура и туризам немаше ново соопштение како реакција на документот објавен на 13 јули.
Општината претходно информираше за активности поврзани со спроведувањето на препораките и за посетата на делегацијата на Комитетот за светско наследство, додека Министерството во претходните настапи тврдеше дека институциите работат на решавање на проблемите, а не само на одложување на одлуката.
Новиот документ, сепак, покажува дека експертската оценка на УНЕСКО останува неповолна. Следниот и најважен тест нема да биде ново ветување или план, туку исходот од гласањето на државите членки на Комитетот во Бусан.
