ВИ ги менува професиите – кои работни места ќе се променат во Македонија?

Наместо прашањето дали вештачката интелигенција ќе ни ја земе работата, сè повеќе експерти предупредуваат дека вистинското прашање е кој ќе научи прв да работи со неа. Македонија нема да биде исклучок од глобалните промени.

Додека јавноста сè уште ја доживува вештачката интелигенција (ВИ) како технолошка новина или интересна алатка за пишување текстови и создавање слики, во светот веќе започна најголемата трансформација на пазарот на трудот од појавата на интернетот.

Најновите анализи на Светскиот економски форум, Меѓународната организација на трудот (ILO), Меѓународниот монетарен фонд (IMF) и водечките консултантски компании предупредуваат дека милиони работни места нема веднаш да исчезнат, но речиси сите ќе се променат. Истото постепено ќе го почувствува и Македонија, особено во администрацијата, финансискиот сектор, медиумите, ИТ-индустријата и услугите.

Не исчезнуваат професиите – исчезнуваат рутинските задачи

Една од најчестите заблуди е дека ВИ ќе ги замени луѓето. Анализите покажуваат многу посложена слика.

Според Светскиот економски форум, во следните пет години најголемиот број работни места нема да бидат укинати, туку редефинирани. Работниците ќе мора да извршуваат поинакви задачи, додека голем дел од рутинската работа ќе ја преземат алгоритмите и генеративната вештачка интелигенција.

Слична оценка има и ММФ, кој проценува дека околу 40 проценти од работните места во светот ќе бидат изложени на влијание од ВИ, додека кај развиените економии овој удел достигнува и до 60 проценти.

Македонската економија нема да остане надвор од овој процес, иако темпото најверојатно ќе биде побавно поради помалата дигитализација.

Кои професии први ќе почувствуваат промени?

Промените најнапред ќе ги почувствуваат професиите во кои секојдневно се обработуваат големи количини информации.

Тоа се административните службеници, сметководителите, банкарските работници, службите за корисничка поддршка, преведувачите, новинарите, маркетинг-специјалистите, правните асистенти и дел од ИТ-професиите.

Во банките веќе се користат ВИ системи за анализа на кредитен ризик, препознавање измами и комуникација со клиенти. Во администрацијата автоматизацијата постепено ги заменува повторливите постапки, додека во медиумите AI веќе учествува во подготовка на нацрт-текстови, транскрипција на интервјуа, преводи и обработка на податоци.

Тоа не значи дека овие професии исчезнуваат, туку дека ќе бараат нови знаења.

Македонија веќе е дел од процесот

Иако ретко се зборува за тоа, голем број македонски компании веќе користат алатки базирани на вештачка интелигенција.

ИТ-компаниите користат ВИ за развој на софтвер и тестирање. Маркетинг-агенциите создаваат содржини со генеративна интелигенција. Банките воведуваат дигитални асистенти, а дел од медиумите експериментираат со ВИ при обработка на информации.

Во јавниот сектор, пак, Европската Унија сè поинтензивно ги охрабрува земјите кандидати да инвестираат во дигитализација и употреба на нови технологии, што значи дека овие промени постепено ќе стануваат дел и од македонските институции.

Најголемата опасност не е ВИ – туку неподготвеноста

Експертите предупредуваат дека најголемиот ризик не е губењето работни места, туку неподготвеноста на работниците да стекнат нови вештини.

Светскиот економски форум проценува дека до 2030 година околу 59 проценти од работната сила ќе има потреба од преквалификација или дополнителна обука поради технолошките промени.

Тоа значи дека способноста за користење ВИ ќе стане речиси подеднакво важна како што денес е користењето компјутер или интернет.

Ќе се создадат и нови професии

Историјата покажува дека секоја голема технолошка револуција истовремено укинувала и создавала работни места.

Веќе се појавуваат професии како ВИ тренери, инженери за промптови (prompt engineers), специјалисти за етика на вештачката интелигенција, ревизори на ВИ системи, експерти за управување со податоци и консултанти за автоматизација.

Се очекува побарувачката за овие профили во наредните години да расте и во земјите од регионот, особено во компаниите што работат со европскиот пазар.

Предизвик и за образованието

Промените отвораат прашање дали образовниот систем ќе успее да ги подготви младите за новата реалност.

Многу знаења што денес се изучуваат ќе бидат автоматизирани, додека ќе расте вредноста на критичкото размислување, комуникацијата, креативноста, решавањето проблеми и дигиталната писменост – способности што ВИ тешко може целосно да ги замени.

Токму затоа повеќе меѓународни организации препорачуваат училиштата и универзитетите да не ја третираат вештачката интелигенција како закана, туку како алатка што учениците и студентите мора да научат одговорно да ја користат.

Македонија има време – но не премногу

Македонскиот пазар на трудот сè уште не е погоден со интензитетот што веќе се гледа во најразвиените економии. Но, искуството покажува дека технолошките промени денес се шират многу побрзо отколку пред една или две децении.

Вештачката интелигенција ќе ги промени професиите и затоа е многу важно колку брзо ќе се прилагодат компаниите, институциите и образовниот систем. За работниците, најголемата сигурност повеќе нема да биде едно работно место за цел живот, туку способноста постојано да учат и да ги надградуваат своите знаења.