Мрачната вистина за масовната гробница стара 2.800 години во Србија

Масовна гробница со останки од 77 луѓе, претежно жени и деца, откриена пред повеќе од половина век на археолошкиот локалитет Гомолава во Србија, со децении се сметаше за траг од древна епидемија. Новите генетски и биоархеолошки анализи сега откриваат многу помрачна приказна – научниците сметаат дека станува збор за намерно и организирано масовно убиство старо околу 2.800 години.

Гробницата кај Гомолава, во близина на реката Сава во северна Србија, била откриена во почетокот на 1970-тите. Во неа биле пронајдени останките на 77 лица од раното железно време, односно од деветтиот век пред нашата ера. Повеќе од половина од жртвите биле деца на возраст до 12 години, а меѓу возрасните огромното мнозинство биле жени.

Долго време археолозите претпоставувале дека населението можеби било погодено од заразна болест. Но новата студија објавена во „Nature Human Behaviour“ не пронашла докази за патогени кои би укажувале на епидемија. Наместо тоа, на коските биле откриени јасни траги од тешко насилство.

Кај најмалку една петтина од жртвите се забележани повреди нанесени непосредно пред смртта – скршеници на черепот, повреди од остри предмети и траги од стрели или копја. Истражувачите предупредуваат дека вистинскиот број насилно убиени веројатно бил многу поголем, бидејќи смртоносните удари во меките ткива не оставаат траги на скелетот.

Особено вознемирувачки е начинот на кој биле нанесувани повредите. Најголем дел од ударите биле во задниот, горниот и десниот дел од главата, што укажува дека жртвите најверојатно не се бореле лице в лице со напаѓачите. Дел од нив можеби биле нападнати додека бегале, биле соборени на земја или напаѓачите биле на коњи. Научниците го опишуваат насилството како намерно, брутално и ефикасно.

Генетските анализи дополнително ја смениле сликата за случувањата. Од 25 анализирани лица, речиси никој не бил во блиско сродство со другите. Единствениот јасен семеен случај бил една жена погребана заедно со своите две мали ќерки. Изотопските анализи покажале и дека жртвите не потекнувале од едно исто место.

Тоа ја исклучува можноста дека во гробницата едноставно било погребано едно уништено семејство, село или клан. Според истражувачите, жртвите најверојатно потекнувале од поширок регион и биле собрани или пресретнати пред да бидат убиени на исто место.

Уште понеобичен е самиот погреб. Телата не биле само фрлени во јама. Тие биле внимателно положени во кружна гробница со дијаметар од околу три метри, заедно со накит, керамика и останки од десетици животни. На дното била положена и млада крава, а трагите од храна и жртвувани животни укажуваат дека погребот имал ритуален или симболичен карактер.

Токму затоа научниците сметаат дека не станувало збор само за воен напад. Една од хипотезите е дека жените и децата биле намерно избрани како жртви за да се испрати порака до противничките заедници. Нивното убивање можело да претставува демонстрација на сила и обид да се уништи иднината и идентитетот на ривалска група.

Гомолава во тоа време се наоѓала во чувствителна погранична зона на Карпатскиот басен, во период на големи општествени промени, миграции и судири меѓу заедници со различен начин на живот и различни интереси околу користењето на земјата. Истражувачите сметаат дека токму таквата нестабилност можела да биде заднината на масакрот.

Научната студија ја опишува Гомолава како еден од најголемите досега истражени праисториски масовни гробови во Европа создадени во еден единствен настан. Наместо сведоштво за болест, 2.800 години подоцна гробницата се покажува како редок доказ за организирано насилство насочено првенствено кон жени и деца.