Живеење и преживување не е исто: Колку чини нормален живот во Македонија?

Да имаш за леб, сметки и превоз не значи дека живееш добро. Тоа значи дека си успеал да го истуркаш месецот.

Нормален живот е нешто повеќе. Да можеш да отидеш на стоматолог без да пресметуваш која сметка ќе ја одложиш. Да му платиш екскурзија на детето. Да замениш расипан фрижидер без заем. Да заминеш неколку дена на одмор. Да излезеш на вечера, да купиш книга, да заштедиш нешто и да не се плашиш дека еден непланиран трошок ќе го урне целиот домашен буџет.

Токму тука е разликата меѓу живеењето и преживувањето, а таа многу често се губи зад статистиките за раст на платите и економијата.

Синдикалната минимална кошница за четиричлено семејство во Македонија во јули достигна 68.498 денари. За семејство кое нема сопствен дом и плаќа кирија, пресметката се искачува на 83.873 денари. Само за храна и пијалаци се потребни повеќе од 25.000 денари месечно.

И тоа не е кошница за комотен живот. Во неа нема луксузни патувања, нов автомобил или скапи ресторани. Тоа е пресметка на основните трошоци за храна, домување, сметки, облека, превоз, хигиена, здравје и образование.

Минималната плата е 26.046 денари. Тоа значи дека речиси една цела минимална плата на едно семејство може да замине само за храна.

Ако двајца родители заработуваат минимална плата, во домот внесуваат 52.092 денари. Тоа е повеќе од 16.000 денари помалку од синдикалната кошница. Ако плаќаат и кирија, месечната дупка е поголема од 31.000 денари.

Тоа е можеби наједноставната слика за проблемот. Двајца луѓе работат полно работно време, а нивните приходи не се доволни ни за основната пресметка на едно четиричлено семејство.

Просечната нето-плата во меѓувреме се приближува до 50.000 денари. Тоа е раст во однос на претходните години и тој факт не треба да се игнорира. Но просекот сам по себе не кажува како живее просечното домаќинство.

Не кажува колку луѓе заработуваат под просекот. Не кажува дали во семејството работат двајца или само еден. Не кажува дали плаќаат станбен кредит или кирија, дали издржуваат деца или повозрасни родители, ниту колку пари остануваат откако ќе се платат сите задолжителни трошоци.

Дури и домаќинство со две просечни плати, околу 100.000 денари месечно, нема огромен простор за комоција ако плаќа кирија и ги покрива сите трошоци од потрошувачката кошница.

Откако ќе се платат станот, храната, струјата, водата, превозот, хигиената и другите редовни расходи, останува она што треба да го финансира вистинскиот живот.

Одмор. Стоматолог. Поправка на автомобил. Нови очила. Спорт за детето. Роденден. Култура. Курс по странски јазик. Нов телефон кога стариот ќе се расипе. Штедење. Непланиран трошок.

Токму тука завршува минималната кошница и почнува прашањето за квалитетот на животот.

Македонија и натаму има висок ризик од сиромаштија. Според официјалната статистика, во 2024 година 21,9 проценти од населението било изложено на ризик од сиромаштија. Кај децата стапката била уште повисока, 29,5 проценти.

Особено ранливи се самохраните родители и семејствата со три или повеќе деца. Но податокот што можеби најдобро ја покажува состојбата е дека сиромаштијата не ги заобиколува ниту луѓето кои работат.

Тоа значи дека работното место повеќе не е автоматска гаранција за пристоен живот.

И тука треба да се направи важна разлика. Официјалниот праг на сиромаштија не покажува колку пари му се потребни на едно семејство за нормално да живее. Тој е статистички показател пресметан според медијалниот приход во земјата.

Затоа човек може формално да не биде сиромашен, а сепак да живее од плата до плата.

Може редовно да ги плаќа сметките, но да нема за одмор.

Може да има храна, но да одложува стоматолог.

Може да има автомобил, но да нема пари да го поправи кога ќе се расипе.

Може детето да му оди на училиште, но секоја екскурзија да биде дополнителен финансиски проблем.

Тоа не е глад. Но не е ниту животот што во развиена европска економија се смета за пристоен.

Европската статистика одамна не го мери стандардот само според тоа дали човек има храна и покрив над глава. Eurostat следи дали домаќинството може да покрие неочекуван трошок, дали може да си дозволи една недела одмор годишно, дали редовно ги плаќа сметките, дали домот е доволно загреан, дали членовите на семејството имаат пари за слободни активности и дали можат барем еднаш месечно да се сретнат со пријатели или роднини на оброк или пијалак.

Со други зборови, во европското разбирање на животниот стандард, одморот, дружењето и слободното време не се каприц.

Тие се дел од нормалниот живот.

Тоа не значи дека секој човек во ЕУ живее добро. Сиромаштија има и во богатите држави, а милиони Европејци не можат да си дозволат одмор или неочекуван трошок.

Но разликата е во просторот што останува меѓу приходите и основните расходи.

Во Македонија тој простор за голем дел од домаќинствата е многу мал или воопшто го нема.

И аргументот дека кај нас животот е поевтин само делумно ја објаснува состојбата.

Цените во Македонија навистина се пониски од европскиот просек. Но и кога ќе се земат предвид тие пониски цени, реалната индивидуална потрошувачка по жител е околу половина од просекот на Европската Унија.

Тоа значи дека поевтината храна, кафе или услуга не ја поништува огромната разлика во куповната моќ.

Нема голема утеха во тоа што еден производ кај нас е поевтин отколку во Германија ако германскиот работник со својата плата може да купи многу повеќе од него.

Токму затоа животниот стандард не треба да се гледа само преку цените, туку преку тоа што една плата реално му овозможува на човекот.

Може ли млад човек да се исели од родителскиот дом и сам да плаќа стан?

Може ли млад пар со две плати да има дете без постојана финансиска помош од родителите?

Може ли едно семејство да заштеди пари?

Може ли да замине една недела на море?

Може ли да плати приватен лекар ако државното здравство не му обезбеди навремена услуга?

Може ли да купи нова машина за перење без кредитна картичка?

Може ли да помине еден месец без да пресметува колку денови остануваат до следната плата?

Ако одговорот на повеќето од овие прашања е не, тогаш можеби статистички не станува збор за сиромаштија, но тешко дека станува збор и за комотен живот.

Преживување е кога новите патики на детето се купуваат дури откако ќе се плати струјата.

Нормален живот е кога и едното и другото се редовен дел од семејниот буџет.

Преживување е кога расипан фрижидер значи заем.

Нормален живот е кога семејството има резервни пари за таков трошок.

Преживување е кога одмор има само ако некој роднина има стан во Охрид.

Нормален живот е кога една недела одмор може однапред да се испланира и плати од сопствените приходи.

Преживување е кога стоматологот се одложува за следниот месец.

Нормален живот е кога здравјето не зависи од датумот на исплата на платата.

Во Македонија голем број семејства преживуваат токму благодарение на механизми кои официјалната статистика тешко ги гледа. Стан наследен од родителите, градина во село, храна испратена од баба и дедо, помош од роднини во странство, заедничко живеење на повеќе генерации, одложено купување и задолжување кога ќе се појави поголем трошок.

Тоа се стратегии за приспособување, не доказ за висок животен стандард.

И затоа прашањето не треба да биде само дали платите растат.

Треба да се праша колку живот може да се купи со тие плати.

Колку останува откако ќе се плати неопходното?

Колку семејства можат да заштедат?

Колку можат да си дозволат одмор?

Колку млади можат да започнат самостоен живот без финансиска зависност од родителите?

Колку домаќинства можат да издржат еден неочекуван трошок од неколку стотици евра без заем?

Токму тоа ја покажува разликата меѓу раст на приходите и вистински раст на животниот стандард.

Живеењето и преживувањето не се исто.

Преживувањето значи да стигнеш до следната плата.

Живеењето значи да можеш да планираш што ќе правиш и по неа.

Додека еден стоматолог, поправка на автомобил, детска екскурзија или неколку дена одмор можат да го нарушат целиот семеен буџет, за многу граѓани во Македонија секојдневието и натаму не е нормален европски живот, туку внимателно организирано преживување.