Skip to content
Македонија обезбеди 500.000 дози вакцина против сипаници кај овците и козите како донација од Турција, но тоа не значи дека вакцинацијата може веднаш да почне, ниту дека таа сама по себе ќе ја запре епидемијата. Министерството за земјоделство и Агенцијата за храна и ветеринарство соопштија дека вакцините треба да пристигнат во следните денови, по што мора лабораториски да се испитаат нивната безбедност и чистота, а дури потоа ќе може да почне организирана вакцинација според официјален план.
Со тоа дилемата што ја отвори Рацин.мк добива нова фаза. Прашањето веќе не е само дали државата ќе набави вакцини, туку како ќе ги употреби, кои стада ќе бидат опфатени и што вакцинацијата ќе значи за контролата на болеста, здравствениот статус на земјата и трговијата со животни и производи од животинско потекло.
АХВ е категорична дека сточарите не смеат сами да набавуваат и да применуваат вакцини. Вакцинацијата ќе може да ја вршат само овластени ветеринарни служби, според план и под непосредна контрола на Агенцијата. Самоволното вакцинирање ќе се санкционира, а сопственикот може да го изгуби и правото на надомест за заболени или уништени животни.
Причината за ваквата строгост е во тоа што вакцина против сипаници кај овци и кози постои и се користи во повеќе земји, но не станува збор за производ што сточарот едноставно може да го купи и да го употреби по сопствена процена. Во Европската Унија, грчките власти годинава посочуваа дека нема вакцина со редовно одобрение за ставање во промет против оваа болест, додека европските правила сепак овозможуваат итна вакцинација како дел од официјално одобрена програма за сузбивање. Токму затоа има голема разлика меѓу контролирана државна кампања и вакцинација на своја рака.
Вакцината не е само заштита на стадото, туку и прашање на здравствен статус
Еден од најголемите проблеми е следењето на болеста по вакцинацијата. Експертската група на Светската организација за здравје на животните, WOAH, предупредува дека во моментов нема широко прифатен и универзален DIVA метод со кој во секоја ситуација сигурно би се разликувало животно кое има имунолошки одговор по вакцинација од животно кое било изложено на вирусот. Тоа ја усложнува лабораториската контрола и докажувањето дека вирусот повеќе не циркулира во популацијата.
Тука почнува и прашањето за извозот. Вакцинацијата може да донесе дополнителни услови за движење и сертификација на животни, но погрешно е да се претпостави дека со невакцинирање автоматски се зачувува извозот. Самото присуство на сипаниците веќе влијае врз здравствениот статус и може да предизвика ограничувања од земјите увознички. Правилата на WOAH предвидуваат посебни услови и за невакцинирани и за вакцинирани животни што потекнуваат од заразени земји или зони.
И европските правила покажуваат зошто масовната вакцинација не е операција што се сведува на набавка на дози. Во сценарио на заштитна вакцинација се бара многу висок опфат на стопанствата и животните во определената зона, засилен клинички и лабораториски надзор и контрола на движењето. Со други зборови, ако се вакцинира, тоа мора да биде кампања со јасно утврдена територија, евиденција, ветеринарни екипи и надзор по вакцинацијата.
Затоа ниту вакцината е замена за сите други мерки. Според ветеринарните препораки на WOAH, контролата на ваква епидемија може да бара комбинација од вакцинација, уништување на заразени и високоризични животни, ограничување на движењето, дезинфекција, правилно отстранување на труповите и постојан надзор. Вакцината не е лек за веќе заболено грло, ниту создава заштита истиот момент кога ќе биде дадена.
Грција е најблискиот пример колку тешка може да стане оваа пресметка. Земјата долго се потпираше на уништување на заразените стада и строги ограничувања, а епидемијата доведе до уништување на стотици илјади овци и кози. Во меѓувреме, научната анализа на Европската агенција за безбедност на храната, EFSA, моделира сценарија во кои вакцинацијата во комбинација со стандардните мерки за контрола може побрзо да доведе до искоренување на болеста отколку стратегија без вакцинација.
За Македонија економската пресметка допрва треба јавно да се покаже. Уништувањето на стадо не значи само исплата на обесштетување. Сточарот го губи производството на млеко и јагниња, приплодниот материјал создаван со години и времето потребно повторно да го изгради стадото. Државата, пак, ги презема трошоците за обесштетување, безбедно уништување и закопување, дезинфекција и контрола.
Но и масовната вакцинација има цена и покрај тоа што првите 500.000 дози се обезбедени како донација. Потребни се лабораториски проверки, ладен синџир, ветеринарни екипи, евиденција, надзор, контрола на движењето и следење на животните по вакцинацијата. Доколку кампањата мора да трае подолго или да се повторува, растат и тие трошоци.
Токму затоа изборот пред институциите не е едноставно „вакцина или уништување“. Во сериозна програма за искоренување на болеста двете мерки можат да се применуваат паралелно, но на различни животни и во различни зони.
Со обезбедувањето на 500.000 дози државата направи важен чекор кон организирана вакцинација. Следните одговори, сепак, ќе бидат уште поважни: каква вакцина пристигнува, кога ќе завршат лабораториските проверки, каде прво ќе се вакцинира, колкав опфат е планиран и каков режим за движење и трговија ќе важи за вакцинираните стада. Дури тогаш ќе може да се процени дали Македонија има целосна стратегија за запирање на сипаниците, а не само доволен број дози.
