Skip to content
Речиси 5.000 деца во Македонија во 2025 година биле на листи на чекање за место во јавна градинка, додека за државата да ја достигне планираната цел за опфат до 2032 година ќе треба да обезбеди уште околу 19.000 места. Во исто време, повеќе од 79.000 деца на возраст од 0 до 6 години воопшто не се опфатени со предучилишно образование.
Бројките покажуваат дека проблемот одамна не е ограничен само на неколку преполни градинки во Скопје или во поголемите градови. Според анализата на УНИЦЕФ, во октомври 2025 година на листите на чекање имало 4.894 деца, а сегашниот капацитет на системот не е доволен за значително зголемување на опфатот во следните години.
Важно е, сепак, да се направи разлика меѓу различните бројки. Повеќе од 79.000 деца не значи дека сите тие чекаат место во градинка. Тоа е проценка за децата од 0 до 6 години кои воопшто не се вклучени во предучилишно образование. Околу 19.000 нови места, пак, се потребни за Македонија да стигне до националната цел од 65 проценти опфат до 2032 година.
Според податоците опфатени во анализата, во 2024 година во земјата имало 127.441 дете на возраст од 0 до 6 години, а во предучилишните установи биле запишани 40.530 деца. Тоа значи дека сегашниот опфат е далеку под целта што државата си ја поставила за следните шест години.
Дополнителен проблем е темпото со кое се проширува јавниот систем. Во периодот од 2020 до 2025 година капацитетот на јавните градинки во просек растел за околу 833 места годишно. Со такво темпо, според проценката на УНИЦЕФ, за обезбедување на потребните 19.000 дополнителни места би биле потребни повеќе од две децении.
Само изградбата и проширувањето на јавната инфраструктура би чинеле повеќе од 100 милиони евра, поради што се разгледуваат и други модели и адаптација на постојни објекти, поголемо вклучување на приватните градинки и кофинансирање за дел од семејствата.
Од Битола до Скопје: каде се најдолгите листи на чекање?
Недостигот на места не е рамномерно распределен низ државата. Според податоците од октомври 2025 година, најголема листа на чекање имала Битола, со 1.046 деца.
Во Аеродром чекале 462 деца, во Ѓорче Петров 394, во Кисела Вода 301, во Струга 285, во Гази Баба 236, во Охрид 200, во Прилеп 180, во Куманово 168, а во Гостивар 139 деца.
Но, листите на чекање не ја покажуваат целосната слика. Во дел од помалите и руралните општини проблемот е поинаков, таму нема доволно развиени предучилишни услуги за воопшто да се создадат големи листи на чекање. УНИЦЕФ посочува дека има општини со опфат под 10 проценти, како и рурални средини во кои воопшто нема запишани деца во предучилишно образование.
Тоа создава две различни реалности: во дел од урбаните средини родителите со месеци или години бараат слободно место, додека во дел од помалите општини проблемот е што услугата речиси и не постои.
Во обид да се зголемат капацитетите без да се чека изградба на целосно нови градинки, Министерството за социјална политика, демографија и млади има активен јавен повик до 30 септември 2026 година. Општините можат да аплицираат за грантови за реновирање, адаптација и опремување неискористени училишни и други општински простории и нивно претворање во предучилишни капацитети.
Преку истиот пристап претходно беа потпишани договори со повеќе општини, меѓу кои Пробиштип, Босилово, Штип, Бутел, Росоман, Чешиново-Облешево, Зелениково, Гостивар, Велес, Боговиње, Кавадарци и Кисела Вода.
Сепак, од актуелниот повик не е јасно колку нови места вкупно ќе бидат создадени. Оттука, клучно ќе биде колку од општините со најголеми листи на чекање ќе аплицираат, дали располагаат со простории што можат брзо да се адаптираат и колкав капацитет реално може да се отвори.
Анализата на УНИЦЕФ укажува и на големата разлика меѓу јавните и приватните градинки. Речиси 93 проценти од запишаните деца се во јавни установи, додека приватните опфаќаат околу 7 проценти.
Во јавните градинки родителите плаќаат само дел од реалниот трошок, а остатокот го покрива државата. Кај приватните градинки, пак, нема системско национално кофинансирање, па трошокот во најголем дел паѓа врз семејствата.
Поради тоа, УНИЦЕФ предлага комбиниран модел во кој проширувањето нема да зависи исклучиво од изградба на нови јавни објекти. Според анализата, до 2032 година околу 13.500 дополнителни места би можеле да се обезбедат преку приватни даватели, а околу 5.300 во јавниот систем.
Таквиот пристап би барал значително помалку пари од сценариото во кое сите нови места би се обезбедувале само преку јавни градинки. Дополнително, адаптацијата на постојни приватни или други соодветни простории може да се заврши за неколку месеци, додека изградбата на нов јавен објект може да трае со години.
Како една од можните мерки се разгледува и модел на ваучери или друго кофинансирање за деца кои не можат да добијат место во јавна градинка, особено за семејства во ранлива положба. Таквиот модел беше најавуван и анализиран, но сè уште не функционира како воспоставена национална мерка.
Недостигот на простор, сепак, е само еден дел од проблемот. Според проценките, на јавните градинки им недостигаат и околу 1.000 вработени. Дел од сегашните воспитувачи во следните години ќе исполнат услови за пензионирање, што значи дека секое новоотворено место мора да биде придружено и со нов кадар.
Затоа актуелниот повик до 30 септември може да покаже колкав дел од проблемот државата и општините можат да го решат со простории што веќе постојат и во кои општини недостигот на места е најитен.
