Skip to content
Од 2022 до денес ценовниот удар не исчезна – само стапката на новото поскапување се намали. Еве зошто бројката од 2,3 отсто не значи дека животот станал поевтин.
На прв поглед, бројките изгледаат охрабрувачки.
Во јули инфлацијата во Македонија изнесува 2,3 отсто на годишно ниво. Само 2,3 отсто – бројка која во споредба со двоцифрената инфлација од годините на енергетската и прехранбената криза изгледа речиси безопасно.
Но, доволно е граѓанинот да влезе во продавница, да плати сметка за струја, гориво, ресторан или да направи месечна набавка, па приказната станува поинаква.
Зошто?
Затоа што инфлацијата не мери дали цените се високи, туку колку брзо продолжуваат да растат.
И токму тука е финтата.
Инфлација од 2,3 отсто не значи дека цените паднале
Државниот завод за статистика објави дека индексот на трошоците на животот во јули 2026 година е зголемен за 2,3 отсто во споредба со јули минатата година. На месечно ниво, растот изнесува 0,1 отсто.
Во исто време, храната и безалкохолните пијалаци во јули биле поевтини за 1,1 отсто во споредба со јуни, но транспортот поскапел за дури 4,4 отсто, домувањето, водата, електричната енергија, гасот и другите горива за 0,9 отсто, а рестораните и услугите за сместување за 0,7 отсто.
Тоа значи дека дел од производите може да поевтинат, додека други истовремено поскапуваат.
Но уште поважно е нешто друго.
Кога инфлацијата паѓа од 10 на 2 отсто, цените не се враќаат на нивото од времето кога инфлацијата била 2 отсто. Само растат побавно.
Тоа е разликата што најчесто исчезнува во политичките и економските интерпретации на статистиката.
Еве што навистина се случи со цените во Македонија
За да се разбере проблемот, треба да се погледне не само последната година, туку целата низа.
Во 2022 година индексот на трошоците на животот во просек пораснал за 14,2 отсто.
Во 2023 година следувал нов просечен раст од 9,4 отсто.
Во 2024 година растот бил 3,5 отсто, а во 2025 година уште 4,1 отсто.
Кога овие проценти ќе се пресметаат еден врз друг, а не едноставно ќе се соберат, добиваме приближно 34,6 отсто кумулативен раст на просечното ниво на трошоците на животот меѓу 2021 и 2025 година.
Тоа е клучот за разбирање на чувството кај граѓаните.
Ако нешто чинело 100 денари во 2021 година, просечното ценовно ниво според оваа динамика би значело околу 135 денари во 2025 година.
А потоа доаѓа 2026 година.
Во првите седум месеци од годинава, месечните движења на индексот биле -0,7 отсто во јануари, 0,2 отсто во февруари, 0,7 отсто во март, 1,3 отсто во април, 0,6 отсто во мај, -0,5 отсто во јуни и 0,1 отсто во јули. Тоа дава кумулативен раст од околу 1,7 отсто од почетокот на годината.
Со други зборови, цените не се вратија назад. Само растот е многу поспор.
Најдобар пример е храната
Тука се гледа разликата меѓу статистичката и личната инфлација.
Во текот на 2025 година, храната и безалкохолните пијалаци во просек поскапеле за 5,2 отсто. Рестораните и хотелите поскапеле за 7,2 отсто, рекреацијата и културата за 6,4 отсто, а алкохолните пијалаци, тутунот и наркотиците за 5,9 отсто.
Затоа е сосема можно официјалната инфлација денес да биде 2,3 отсто, а едно домаќинство сепак да чувствува многу поголем притисок врз буџетот.
Ако најголемиот дел од вашите пари одат за храна, домување, транспорт и услуги, вашата „лична инфлација“ може да биде различна од просекот за целата економија.
И токму затоа граѓанинот не го гледа бројот 2,3 на полицата во супермаркет.
Го гледа износот на фискалната сметка.
Европа има ист проблем – само со различни размери
Интересно е што истата дебата деновиве се води и во Европа.
Според најновата проценка на Eurostat, годишната инфлација во еврозоната во јули 2026 година достигнала 2,9 отсто, откако во јуни била 2,8 отсто.
Но структурата е уште поинтересна.
Енергијата во еврозоната во јули поскапела за 10 отсто на годишно ниво. Услугите пораснале за 3,3 отсто, храната, алкохолот и тутунот за 1,2 отсто, а неенергетските индустриски производи за 0,9 отсто.
Тоа покажува дека ниската општа инфлација не значи дека сите категории на трошоци се движат со иста брзина.
Напротив.
Една компонента може да се стабилизира или поевтини, додека друга драматично да поскапи.
И токму тоа го чувствуваат домаќинствата.
Европа, сепак, не е една приказна
Просекот од 2,9 отсто ја крие големата разлика меѓу државите.
Уште во јуни Eurostat регистрираше огромен распон – од 1 отсто инфлација во Шведска до 9,2 отсто во Романија, додека Бугарија имаше 5,2 отсто.
Тоа е важна лекција и за Македонија.
Кога ќе се каже „Европа има 2,9 отсто инфлација“, тоа не значи дека секој европски граѓанин живее со исто темпо на поскапување.
Ниту пак значи дека граѓаните во земјите со пониска инфлација автоматски имаат поевтин живот.
Инфлацијата е стапка. Ценовното ниво е состојба.
А тие две работи не се исто.
Зошто цените не се враќаат на старото?
Ова е можеби најважното прашање за граѓаните.
Зошто, ако инфлацијата се намалува, производите едноставно не поевтинат?
Бидејќи падот на инфлацијата не е дефлација.
Ако цената на производот била 100 денари, а потоа пораснала на 120 денари, инфлација од 2 отсто следната година не значи дека цената ќе се врати на 100 денари.
Напротив, таа би можела да порасне на 122,40 денари.
За цената навистина да се врати од 120 на 100 денари, потребно е нешто сосема друго – дефлација, односно подолготрајно општо намалување на цените.
А тоа не е нормалната цел на економската политика.
Затоа централните банки не се обидуваат да ги вратат цените на нивото од 2021 или 2022 година.
Тие се обидуваат да го стабилизираат темпото на раст на цените.
И платите ја менуваат сликата
За домаќинството, сепак, најважно не е само колку се зголемиле цените, туку колку се зголемил расположливиот доход.
Ако платата порасне за 5 отсто во година во која трошоците за живот растат за 4 отсто, реалната куповна моќ се подобрува.
Но ако платата порасне за 5 отсто, а токму производите што најмногу ги купува едно домаќинство поскапат за 7 или 8 отсто, статистичкиот просек може да изгледа подобро од реалното чувство во семејниот буџет.
Затоа дебатата за инфлацијата не треба да завршува со бројката од 2,3 отсто.
Треба да продолжи со прашањето:
Што можам да купам со мојата плата денес, а што можев да купам пред четири години?
Тоа е вистинскиот тест за животниот стандард.
Македонија не е изолиран случај
Она што се случува кај нас е дел од поширок европски феномен.
По енергетскиот шок, прекините во синџирите на снабдување и големиот раст на цените на храната, инфлацијата постепено се намалува.
Но ценовниот шок од претходните години останува вграден во економијата.
Токму затоа граѓаните може истовремено да слушаат дека „инфлацијата е само 2,3 отсто“ и да имаат чувство дека животот никогаш не бил поскап.
И двете можат да бидат точни.
Инфлацијата се смирува. Но сметката од претходната инфлација останува.
Вистинското прашање за македонската економија
Затоа најважното прашање за 2026 година повеќе не е само дали инфлацијата ќе се симне под 3 отсто.
Тоа е дали растот на платите и продуктивноста ќе биде доволен за да го надомести изгубениот куповен капацитет од претходните години.
Зашто граѓанинот не живее во статистички индекс.
Живее со месечна плата.
Со сметка од маркет.
Со кирија.
Со сметка за струја.
Со гориво.
Со рата за кредит.
И на крајот од месецот не прашува колку изнесувала инфлацијата.
Прашува едно многу поедноставно прашање:
„Каде ми отидоа парите?“
А токму таму се крие вистинската приказна зад бројката од 2,3 отсто.
