Skip to content
Последната одлука на македонскиот суд ја продлабочува дипломатската димензија на случајот. Но, зад спорот меѓу Софија и Скопје останува една млада жена со сериозно повреден рбет, која месеци чека да добие можност да се лекува таму каде што лекарите велат дека може да ѝ се помогне.
Случајот на Ива Михаилова полека престанува да биде само судски предмет во Кочани. Одлуката на Апелацискиот суд во Штип од 20 август, со која е потврдена одлуката на Основниот суд во Кочани да не ѝ дозволи на младата жена да го напушти Северна Македонија за да се лекува во странство, повторно го отвори дипломатскиот фронт меѓу Скопје и Софија.
Бугарското Министерство за надворешни работи вчера порача дека ќе продолжи да ги користи „сите достапни дипломатски и правни механизми“ за да ѝ овозможи на Михаилова да го добие потребното лекување. Софија тврди дека македонските судови не им дале доволно значење на медицинските мислења според кои интервенцијата е неопходна и не може да се обезбеди во Северна Македонија.
Тука, всушност, започнува проблемот.
Не затоа што Бугарија не смее да реагира. Не затоа што македонскиот суд не смее да ја применува домашната процедура. Туку затоа што Ива Михаилова ризикува да стане уште една личност чие здравје е заробено во политичкиот и институционалниот спор меѓу двете држави.
Од медицински случај до дипломатски спор
Приказната започна со тешката сообраќајна несреќа кај Кочани во октомври 2025 година, во која едно лице загина, а повеќе луѓе беа повредени, меѓу нив и Михаилова. Таа е обвинета дека ја предизвикала несреќата, што го негира. Во рамките на постапката ѝ се одземени пасошите, што е основата поради која не може слободно да отпатува во странство.
Ова е важниот дел што не смее да се изгуби во политичката врева.
Судот не одлучува дали Ива има право да се лекува. Одлучува дали, додека трае постапката против неа, може привремено да ја напушти земјата за да се лекува во странство.
Тоа се две различни прашања.
И токму затоа случајот не треба да се претвора во поедноставена приказна во која едната страна е „за правото на лекување“, а другата „против него“.
Македонскиот суд има легитимна причина да го обезбедува присуството на обвинетата во кривичната постапка. Но, ако медицинските докази навистина покажуваат дека потребната интервенција не може да се изврши во земјата и дека одложувањето може да предизвика трајни последици, тогаш институциите имаат обврска да најдат начин правото на присуство во постапката и правото на навремено лекување да не се судрат како меѓусебно исклучиви права.
Тоа е суштината.
Што тврди Софија?
Бугарската страна во последните месеци значително го подигна нивото на ангажман.
Бугарското МНР уште во јуни соопшти дека обезбедило медицинска документација од бугарска здравствена установа која ја потврдува потребата од лекување на Михаилова во Бугарија.
Во август случајот веќе стигна и до Европскиот парламент. Бугарските европратеници побараа од институциите на ЕУ да интервенираат, наведувајќи дека медицински конзилиум во Скопје во јули утврдил дека потребната интервенција не е достапна во Северна Македонија и дека е потребно лекување во странство.
Тие побараа и случајот да биде следен во контекст на владеењето на правото и независноста на судството во Северна Македонија.
Сега, по одлуката на Апелацискиот суд во Штип, бугарското МНР оди чекор понатаму.
Софија вели дека не станува збор за изборно или козметичко лекување, туку за медицинска интервенција која треба да спречи понатамошно влошување на состојбата. Особено остро е формулиран аргументот дека нема смисла да се чека да настапат најтешките последици за дури тогаш да се констатира дека лекувањето било неопходно.
Тоа е аргумент кој, независно од политичките односи меѓу двете држави, заслужува сериозно внимание.
Но и Скопје има свој аргумент
Од другата страна, не смее да се занемари дека Михаилова не се наоѓа во правен вакуум.
Против неа се води постапка за тешка сообраќајна несреќа со смртен исход. Судот има обврска да обезбеди непречено одвивање на постапката и присуство на обвинетата.
Токму затоа прашањето не може да се постави како избор: или судот или лекувањето.
Правната држава треба да може да обезбеди и едното и другото.
Може ли да се дозволи привремено патување со гаранции дека Михаилова ќе се врати? Може ли да се одреди рок? Може ли да се побара гаранција од бугарските институции? Може ли да се обезбеди продолжување на судската постапка преку процесни механизми што нема да го загрозат лекувањето?
Ако одговорот на овие прашања е „да“, тогаш спорот станува многу потежок за разбирање.
Зашто тогаш проблемот веќе не е само во тоа дали постои правна пречка, туку дали институциите се подготвени да најдат решение што ќе ги помири правото и човечноста.
Зошто случајот станува уште една сопка во односите?
Овој случај е особено чувствителен затоа што Ива Михаилова има македонско и бугарско државјанство и, според јавните информации, подолг период живее и работи во Бугарија. Поради тоа Софија го третира случајот и како прашање на заштита на свој државјанин.
Тоа само по себе е разбирливо.
Но во македонско-бугарскиот контекст речиси секое прашање поврзано со идентитетот, бугарското државјанство и институционалниот третман на луѓето кои се изјаснуваат како Бугари веднаш добива политичка тежина.
Токму тука лежи опасноста.
Наместо случајот да биде третиран како итна хуманитарна и правна ситуација на конкретна личност, тој станува уште еден доказ што секоја страна го користи за да ја потврди сопствената веќе постоечка слика за другата.
Во Софија приказната лесно станува: „Македонските институции не ги почитуваат правата на Бугарите“.
Во Скопје лесно може да стане: „Бугарија повторно се меша во македонското судство“.
И така се создава совршен политички круг.
Софија притиска.
Скопје се брани од притисокот.
Софија го зголемува дипломатскиот притисок.
Скопје ја нагласува независноста на судството.
А во средината останува Ива.
Најлошото нешто што може да се случи е таа да стане симбол
Има уште еден аспект што не смее да се занемари.
Во август двајца бугарски пратеници од „Преродба“, иако имале забрана за влез во Македонија, се појавија во судницата во Кочани и јавно ја коментираа постапката. Македонските медиуми објавија дека притоа имало и навреди кон обвинителот, судиите и правната држава.
Со тоа случајот доби уште една, несреќна димензија.
Ива повеќе не е само пациентка и обвинета.
Таа станува симбол.
За едни – симбол на наводната дискриминација на Бугарите во Македонија.
За други – симбол на бугарското политичко мешање во македонските институции.
Но Ива не треба да биде ничиј симбол.
Таа е млада жена со сериозни повреди и со право на лекување.
Кочани не смее повторно да стане место каде што луѓето ќе бидат помалку важни од институциите
И тука случајот добива и поширока човечка тежина.
Кочани веќе стана симбол на една национална трагедија во која младите луѓе платија страшна цена поради институционални пропусти.
Случајот на Ива Михаилова е поинаков – станува збор за тешка сообраќајна несреќа, а не за пожарот во кој настрадаа десетици млади луѓе.
Но заедничката точка е една: повторно зборуваме за млада личност чие здравје и иднина не смеат да бидат заложник на институционалната инертност.
Токму затоа случајот заслужува посебно внимание.
Не затоа што Ива има бугарско државјанство.
Не затоа што Бугарија врши дипломатски притисок.
Не затоа што Македонија е кандидат за членство во ЕУ.
Туку затоа што кога медицинските експерти ќе кажат дека времето е важно, институциите не смеат да дозволат административното време да стане медицински ризик.
Ова не треба да биде натпревар меѓу Скопје и Софија
Најразумното решение би било токму спротивното од она што се случува сега.
Бугарија треба да престане да го користи случајот како уште еден инструмент во политичкиот спор со Македонија.
Македонија, пак, треба да покаже дека независноста на судството не значи институционална нечувствителност кон здравствената состојба на обвинет човек.
А двете држави можат да направат нешто што досега очигледно недостига: да седнат и да најдат практично решение.
Ако Ива мора да биде присутна на судењето – да се обезбеди тоа.
Ако мора да се врати – да се обезбеди гаранција.
Ако лекувањето мора да се направи во Бугарија – да се овозможи.
Ако треба да се следи постапката – нека се следи.
Но решението не смее да биде: „не може“.
Зашто кога човек има сериозен здравствен проблем, „не може“ е најлесниот институционален одговор.
А најтешкиот е да се најде начин да може.
Ива не смее да биде следната жртва на македонско-бугарските односи
Во последните години Македонија и Бугарија создадоа цела политичка индустрија околу спорот за историјата, идентитетот, јазикот, уставните измени и европската интеграција.
Сега во тој простор влегува и еден човечки живот.
И тоа е најопасната точка.
Зашто ако Ива Михаилова стане уште една причина за ново дипломатско заострување, тогаш и Скопје и Софија ќе ја изгубат суштината на случајот.
Не се работи за тоа која држава ќе „победи“.
Не се работи ниту за тоа кој ќе го даде последното соопштение.
Не се работи за тоа кој ќе испрати протестна нота, кој ќе повика на реакција од Брисел или кој ќе се повика на независноста на судството.
Се работи за тоа дали една млада жена ќе добие можност да го направи она што секој човек треба да може да го направи кога е болен: да замине таму каде што има шанса да биде излекуван.
Ако македонските институции успеат да го обезбедат тоа без да ја загрозат судската постапка, ќе покажат дека владеењето на правото не е само примена на процедура, туку и способност за наоѓање разумно решение.
Ако Бугарија успее да ѝ помогне на својата државјанка без нејзината лична трагедија да ја претвори во уште една политичка битка со Скопје, ќе покаже дека добрососедството не се гради со притисок, туку со човечност.
Во спротивно, Ива Михаилова ќе остане заробена во она што веќе премногу добро го знаат граѓаните од двете страни на границата: кога политиката ќе влезе во човечката трагедија, најчесто најслабите плаќаат највисока цена.
И токму затоа случајот „Ива Михаилова“ не смее да стане уште една сопка меѓу Скопје и Софија.
Треба да стане тест дали двете страни конечно можат да покажат дека човекот е поважен од спорот.
