Skip to content
Конечните ранг-листи од августовскиот упис се објавени, а со тоа практично завршува уписниот циклус за учебната 2026/2027 година. Но зад бројките останува многу поголема приказна: Македонија има повеќе средношколски места отколку ученици, а најголемиот дел од интересот и натаму оди кон стручното образование.
Августовскиот уписен рок заврши.
За учениците кои конкурираа на последниот рок, училиштата ги објавија конечните ранг-листи на 21 август најдоцна до 19 часот, според календарот утврден со конкурсот на Министерството за образование и наука.
Но, за разлика од јунскиот упис, августовскиот рок не беше нова шанса за сите деветтоодделенци.
Тој беше наменет за ученици кои биле упатени на поправни испити, испит на година или испити за побрзо напредување и кои ги исполнуваат условите за упис во училишта каде што останале слободни места. Пријавувањето беше електронско на 20 август, документите се доставуваа на 21 август, а конечните листи требаше да бидат објавени истиот ден.
Затоа августовската листа не треба да се чита само како список на примени ученици.
Таа е и последниот дел од мозаикот за тоа како изгледа средношколскиот систем во Македонија во 2026 година.
Македонија има повеќе места отколку ученици
Ова е најважниот податок со кој треба да се влезе во приказната.
За учебната 2026/2027 година МОН распиша конкурс за повеќе од 25.000 слободни места во 109 јавни средни училишта.
Од нив, повеќе од 17.000 биле во стручното образование, речиси 6.000 во гимназиското и околу 570 во уметничкото образование.
Самата бројка покажува дека македонскиот средношколски систем веќе не се соочува со проблемот од времето кога главната грижа беше дали ќе има доволно места за сите ученици.
Денес проблемот е поинаков:
како да се пополнат местата и како учениците да се насочат кон образовните профили што навистина им се потребни и ним и на економијата.
Тоа е многу посериозно прашање од самото објавување на ранг-листите.
Во јуни се виде што сакаат учениците
Првите резултати од уписот веќе дадоа прилично јасна слика.
Во првото пријавување во јуни биле пријавени 15.075 ученици, а се запишале 13.397.
Од нив, 9.813 се запишале на настава на македонски јазик, 3.357 на албански, 213 на турски и 14 на српски јазик.
Но уште поинтересна е поделбата според видот на образованието.
Во стручно образование биле запишани значително повеќе ученици отколку во гимназиското.
Само на македонски наставен јазик во стручно образование се запишале 6.653 ученици, додека во гимназиско образование 3.010.
Иста е тенденцијата и кај наставата на албански јазик: 2.133 ученици во стручно образование наспроти 1.165 во гимназиско.
Со други зборови, стручното образование продолжува да биде доминантен избор.
Тоа е една од најважните пораки на овогодишниот упис.
Но каде остануваат празните места?
Тука доаѓа најинтересниот дел од приказната.
Во второто јунско пријавување имало уште 11.882 слободни места – 7.404 за настава на македонски, 4.002 на албански, 456 на турски и 20 на српски јазик.
Тоа значи дека големиот број слободни места не бил само статистичка последица од демографијата.
Проблемот е и во нерамномерната распределба на интересот.
Некои училишта и профили воопшто немале проблем да ги пополнат паралелките. Во првиот уписен рок, на пример, конкурсот бил завршен во повеќе скопски гимназии, но и во одредени стручни училишта и профили.
Од друга страна, слободни места останале во голем број други профили – од економија и администрација, преку електротехника и машинство, до дел од здравствените, сообраќајните и туристичките струки.
И тука се отвора суштинското прашање:
Дали учениците избираат она што сакаат да го работат или она што сметаат дека ќе им овозможи најсигурна иднина?
Зошто стручното образование добива предност?
Еден од одговорите е очигледен.
Пазарот на трудот сè повеќе бара конкретни знаења и вештини.
Електротехничари, машински техничари, информатичари, медицински кадар, логистика, транспорт, мехатроника – ова се професии за кои постои реална потреба.
Токму затоа во конкурсот за 2026/2027 година огромен дел од расположливите места се концентрирани во стручното образование.
Но тука постои и еден парадокс.
Ако економијата има потреба од определени кадри, а училиштата имаат слободни места за тие профили, тогаш не е доволно само да се отворат паралелки.
Треба учениците и родителите да знаат што добиваат со конкретниот образовен профил.
Каде можат да се вработат?
Колкави се почетните плати?
Дали има дуално образование?
Со кои компании соработува училиштето?
Дали учениците добиваат практична работа?
И, можеби најважно, дали по завршувањето на средното образование можат веднаш да влезат на пазарот на трудот?
Без одговори на овие прашања, бројката на слободни места не значи многу.
Августовскиот рок е мал, но важен сигнал
Бидејќи августовскиот рок е специфичен и е наменет главно за ученици со поправни, испити на година или за побрзо напредување, не треба да се извлекуваат преголеми заклучоци само од бројот на запишани во овој рок.
Но неговото значење е друго.
Со објавувањето на конечните ранг-листи, практично се затвора главниот уписен процес и се гледа каде системот успеал да ги пополни местата, а каде останува со неискористен капацитет.
Тоа е информација што не е важна само за учениците.
Таа треба да биде важна и за Министерството за образование.
Зашто ако со години се распишуваат илјадници места во профили за кои нема доволно интерес, тогаш проблемот не е само во учениците.
Проблемот може да биде и во тоа што образовниот систем бавно се приспособува на демографските промени и на потребите на економијата.
Демографијата веќе не може да се игнорира
Над 25.000 слободни места за 109 јавни средни училишта е бројка која треба да го вклучи алармот.
Не затоа што нема доволно ученици за сите тие места.
Туку затоа што бројот на ученици се намалува, додека образовната инфраструктура и бројот на планирани места не се намалуваат со исто темпо.
Резултатот е паралелки кои тешко се пополнуваат, профили со мал интерес и училишта кои се натпреваруваат за сè помал број ученици.
Во таква ситуација, прашањето „каде има слободно место?“ постепено се претвора во друго: „Дали таму навистина ни треба место?“
Гимназија или стручно – изборот веќе не е само прашање на престиж
Со години во македонското општество постоеше јасна хиерархија.
Гимназијата се сметаше за пат кон факултет.
Стручното училиште често се доживуваше како избор за учениците кои немаат намера да продолжат на високо образование.
Но пазарот на трудот ја менува таа слика.
Добар електротехничар, машински техничар, медицински техничар или информатички профил може да има поголема практична вредност на пазарот од диплома која не води до конкретна професија.
Тоа не значи дека гимназијата е погрешен избор.
Напротив.
За ученик кој сака да продолжи на медицина, право, општествени или природни науки, гимназиското образование може да биде логичен пат.
Но за ученик кој сака професија, практика и побрз влез на пазарот на трудот, квалитетното стручно образование може да биде подеднакво, а во некои случаи и попрактично решение.
Што треба да знаат родителите и учениците?
За оние што го следат уписот, најважно е да знаат дека конечната ранг-листа ја објавува училиштето, најдоцна до рокот предвиден со конкурсот, на јавно место во училиштето и/или на неговата интернет-страница.
Учениците кои не се запишани имаат обврска да ја подигнат доставената документација во рок од 24 часа, а училиштата имаат обврска да ја вратат документацијата во истиот рок.
Затоа родителите и учениците кои конкурирале во август треба директно да ја проверат интернет-страницата или огласната табла на училиштето каде што аплицирале.
Официјалниот систем за е-услуги на МОН е достапен преку порталот за уписи.
Последниот уписен рок ја отвора поголемата тема
Августовскиот упис завршува една административна процедура.
Но за Македонија тој треба да биде почеток на друга – многу поважна анализа.
Зошто имаме десетици илјади планирани средношколски места, а многу помал број ученици?
Кои профили ги бараат младите?
Кои профили ги бараат компаниите?
Каде има најмногу празни паралелки?
Дали училиштата во помалите градови постепено остануваат без ученици?
И дали државата навреме го менува образовниот систем за да одговори на демографијата?
Овогодишниот упис покажува дека Македонија веќе не треба само да брои колку ученици се запишале.
Треба да следи каде се запишале, што ќе учат и што ќе прават потоа.
Зашто вистинскиот успех на еден уписен рок не е кога сите места се пополнети. Вистинскиот успех е кога секој млад човек ќе добие образование што му дава реална шанса за иднината.
