Skip to content
Македонија не се соочува само со иселување. Се соочува со комбинација од помалку раѓања, повеќе смртни случаи, стареење на населението и намалување на расположливата работна сила. Последиците веќе се гледаат на пазарот на труд, а во следните години демографијата ќе станува сè поголем економски проблем.
Македонската демографска приказна веќе не може да се раскажува само преку бројот на луѓе кои заминуваат во Германија, Швајцарија, Италија или Австралија.
Проблемот е подлабок.
Дури и кога би престанало иселувањето, Македонија веќе има демографска структура која произведува помалку млади луѓе, помалку идни работници и сè поголем број постари граѓани.
Најновите официјални податоци го покажуваат тоа со необично јасна математика.
Во 2025 година во земјата се родиле 15.850 живородени деца.
Во истата година починале 20.287 лица.
Разликата е 4.437 лица во корист на смртноста.
Тоа значи дека Македонија само по природен пат – без да се земе предвид иселувањето – изгубила повеќе од четири илјади жители за една година.
А тоа не е еднократен настан.
Тоа е тренд.
Една генерација исчезнува од статистиката
Најважниот податок можеби не е ни бројот на иселени.
Тоа е бројот на деца што не се родиле.
Во 2025 година бројот на живородени деца бил 1,3 отсто помал од претходната година.
Кога една година има помалку деца, ефектот не се гледа веднаш во економијата.
Прво се гледа во породилиштата.
Потоа во градинките.
По неколку години во основните училишта.
Подоцна во средните училишта и факултетите.
А дваесетина години подоцна – на пазарот на труд.
Токму затоа демографијата е еден од ретките економски процеси за кои последиците се однапред видливи, но тешко се запираат откако ќе станат очигледни.
Дете кое не е родено денес не може да стане работник за десет или петнаесет години.
А работник кој заминал во странство на 25 години не исчезнува само од денешната статистика на населението.
Со него заминуваат неговото образование, работното искуство, идните даноци и придонеси, но потенцијално и неговите идни деца.
Македонија веќе ја чувствува загубата на човечки капитал
Светска банка проценува дека околу 700.000 луѓе родени во Северна Македонија живеат во странство, што е околу 35 отсто од сегашното население според нејзината анализа. Банката предупредува дека иселувањето има ограничени позитивни ефекти врз домашниот економски раст и дека стареењето дополнително ја намалува работоспособната популација.
Ова е важна разлика.
Не е исто дали земјата има два милиони жители и губи 100.000 од нив во странство, или има демографска структура во која голем дел од оние што заминуваат се млади луѓе во најактивната работна и репродуктивна возраст.
Во вториот случај, демографскиот ефект е многу поголем од самата бројка на иселени.
Заминуваат луѓето кои треба да работат.
Да основаат семејства.
Да плаќаат придонеси.
Да создаваат компании.
Да купуваат станови.
Да имаат деца.
И токму затоа иселувањето и нискиот наталитет се надополнуваат.
Пазарот на труд веќе ја чувствува промената
На македонскиот пазар на труд парадоксот е сè поочигледен.
Од една страна, земјата сè уште има невработени.
Од друга, компаниите сè потешко наоѓаат луѓе за одредени професии.
Најновите податоци на Државниот завод за статистика покажуваат дека во првиот квартал од 2026 година најголема побарувачка за работници имало во услужните дејности и продажбата.
Тоа значи дека проблемот не е само „нема луѓе“.
Проблемот е дека нема доволно луѓе со вистинските вештини, на вистинското место и во вистинското време.
Светска банка токму ова го издвојува како една од клучните слабости на македонската економија: стареењето ја намалува работоспособната популација, а недоволното учество на жените и младите на пазарот на труд дополнително го ограничува расположливиот човечки капитал.
Затоа Македонија во иднина може да има чудна комбинација: помалку работници, а истовремено и луѓе кои не работат.
Тоа е многу посложен проблем од обичното броење на невработените.
Седумстотини илјади иселени – но бројката не ја кажува целата приказна
Проценката за околу 700.000 лица родени во Македонија кои живеат во странство е огромна сама по себе.
Но таа бројка мора внимателно да се толкува.
Светска банка ја користи во контекст на дијаспората, додека официјалната статистика и пописните податоци имаат свои методолошки ограничувања. Затоа не треба едноставно да се каже дека „700.000 Македонци се иселиле во последните години“.
Не се.
Тоа е бројка за луѓе родени во земјата кои живеат надвор и ја опфаќа и дијаспората создадена во подолг период.
Но токму тоа ја прави приказната уште посериозна.
Земјата не губи само една генерација.
Губи дел од населението акумулирано низ повеќе генерации миграции.
Државниот завод за статистика уште во својот профил за миграцијата констатира дека околу 700.000, а веројатно и повеќе, македонски граѓани живеат во странство и дека иселувањето има силно негативно влијание врз демографскиот развој.
Пензискиот систем ќе биде под сè поголем притисок
Ова е местото каде демографијата станува директна економија.
Во 2025 година Македонија имала 704.617 вработени, според годишните податоци за работната сила.
Во истата година бројот на корисници на пензија бил 348.795.
Тоа не значи дека 704.617 вработени директно ги „издржуваат“ 348.795 пензионери – пензискиот систем е посложен, а приходите и расходите не зависат само од овие две бројки.
Но трендот е јасен.
Колку е помал бројот на работници во однос на бројот на пензионери, толку е поголем притисокот врз системот.
А Македонија се движи токму во таа насока.
Во 2020 година бројот на корисници на пензија бил 326.295.
До 2025 година се зголемил на 348.795.
Тоа е раст од повеќе од 22.000 пензионери за пет години.
Во исто време, бројот на живородени деца се намалува.
Тоа е демографската равенка која државата не може да ја реши со една мерка.
Што значи тоа за платите?
На прв поглед, помалку работници може да изгледа како добра вест за оние кои остануваат.
Ако компаниите се натпреваруваат за помал број работници, платите би требало да растат.
И дел од тој процес веќе се гледа.
Просечната нето-плата во јуни 2026 година достигнала 48.381 денар, објави Државниот завод за статистика.
Но демографскиот недостиг има и друга страна.
Ако недостигаат медицински сестри, инженери, програмери, мајстори, возачи, работници во производство, наставници или други специјализирани кадри, компаниите и институциите мораат или да плаќаат повеќе, или да најдат луѓе од странство, или да го намалат обемот на работа.
Затоа демографијата станува фактор што ја определува конкурентноста на економијата.
Ќе мора да увезуваме работници?
Веројатно да – барем за дел од професиите.
И тука Македонија се соочува со парадокс.
Додека дел од македонските граѓани заминуваат во Германија, Хрватска, Словенија или други земји, домашните компании почнуваат да бараат работници од Индија, Непал, Турција и други држави.
Тоа не е само македонска приказна.
Светска банка веќе предупредува дека стареењето и намалувањето на работоспособната популација во Западен Балкан го зголемува притисокот врз пазарот на труд и ја отвора потребата од поголема мобилизација на домашниот човечки капитал и привлекување квалификувана странска работна сила.
Прашањето е дали Македонија ќе стане земја која истовремено извезува млади и увезува работници.
Ако трендот продолжи, тоа не е невозможно.
Најголемиот неискористен ресурс се оние кои веќе се тука
Но пред увозот на работна сила постои друг ресурс.
Луѓето кои веќе живеат во Македонија, но не учествуваат доволно на пазарот на труд.
Светска банка посочува дека стапката на учество на жените во работната сила е само околу 44 отсто, наспроти 66 отсто кај мажите, додека невработеноста кај младите останува висока.
Тоа значи дека дел од демографскиот удар може да се ублажи ако повеќе луѓе кои денес се надвор од пазарот на труд добијат можност да работат.
Но тоа бара повеќе од декларации.
Потребни се достапни градинки.
Флексибилни работни места.
Подобро образование.
Преквалификација.
Поддршка за младите.
Подобра инфраструктура.
И плати поради кои луѓето ќе имаат причина да останат.
Што ќе се случи со училиштата?
Демографската промена веќе се гледа и во образованието.
Кога бројот на деца се намалува, училиштата почнуваат да имаат помалку ученици.
А тоа значи помалку паралелки, помалку потреба од наставници и различна мрежа на училишта.
Но зад тоа има многу поголема приказна.
Денешниот прваче е утрешниот средношколец.
Денешниот средношколец е идниот студент или работник.
Ако секоја нова генерација е помала од претходната, економијата однапред знае дека ќе има помал број потенцијални работници.
Демографијата затоа е еден вид економски календар со однапред познат датум.
Денешниот број на деца кажува колку луѓе потенцијално ќе влезат на пазарот на труд за две децении.
Не е проблемот само колку нè има
Македонија на крајот од 2025 година имала проценето население од 1.819.074 жители. Светската банка, според друга методологија и меѓународна база, за 2025 година проценува 1,82 милиони жители и негативен раст од -0,2 отсто.
Но големината на населението не е најважната бројка.
Поважно е каква е структурата на тоа население.
Колку се деца?
Колку се во работоспособна возраст?
Колку се пензионери?
Колку се активни?
Колку се надвор од земјата?
И, пред сè, колку млади луѓе гледаат иднина овде?
Токму структурата ја одредува идната економска сила.
Македонија не е единствена – но е ранлива
Стареењето не е македонски феномен.
Европа старее.
Eurostat покажува дека во ЕУ уделот на лицата на возраст од 65 и повеќе години достигнал 22 отсто во 2025 година, додека уделот на работоспособните од 15 до 64 години бил 63,6 отсто. Европската комисија предупредува дека намалувањето на работоспособното население и зголемувањето на бројот на постарите лица ќе го зголемува товарот врз работоспособните генерации.
Разликата е што богатите европски земји имаат повеќе инструменти со кои можат да го ублажат ударот.
Имаат повисока продуктивност.
Имаат повисоки плати.
Имаат развиени системи за привлекување работници од странство.
Имаат поголем капитал.
Македонија има помалку простор за грешка.
Три начини да се промени демографската равенка
Првиот е најтежок – повеќе раѓања.
Но државата не може административно да нареди младите да имаат деца.
Може само да создаде услови семејството да не биде економски ризик.
Вториот е помалку иселување и повеќе враќање.
Тоа значи економија во која млад човек може да заработува доволно, да напредува професионално и да има квалитетен живот без да мора да ја напушти земјата.
Третиот е поголема продуктивност.
Ако утре имаме помалку работници, тие мора да создаваат повеќе вредност.
Тоа значи автоматизација, технологија, подобро образование и инвестиции во знаење.
И четвртиот, кој веројатно ќе стане неизбежен – контролирано привлекување странски работници.
Но странските работници не можат да ја заменат демографската политика.
Тие можат да го ублажат недостигот на работна сила.
Не можат да го решат проблемот со стареењето на населението.
Прашањето е кој ќе работи за десет години
Тоа е можеби најважното прашање што произлегува од сите бројки.
Не: Колку луѓе ќе има Македонија?
Туку: Колку луѓе ќе бидат на располагање за работа?
И уште поважно: Колку од нив ќе имаат знаење и вештини за економијата што доаѓа?
Во 2025 година Македонија имала 15.850 новородени.
Истата година имала 20.287 починати.
Имала 348.795 корисници на пензија.
Имала 704.617 вработени.
И има стотици илјади свои граѓани надвор од земјата.
Сите овие бројки се различни, но зборуваат за иста работа.
Работната сила станува демографски поредок кој е сè потежок за одржување.
Македонија не исчезнува – но се менува
Демографскиот пад не значи дека Македонија утре ќе остане без луѓе.
Тоа е погрешна и непотребно алармистичка интерпретација.
Но значи дека земјата постепено ќе има помалку млади, повеќе стари и поголем товар врз секој човек кој работи.
Тоа ќе го почувствува пензискиот систем.
Ќе го почувствува здравството.
Ќе го почувствува образованието.
Ќе го почувствува бизнисот.
Ќе го почувствуваат малите општини во кои училиштата се празнат.
И конечно – ќе го почувствува секој работник кој ќе треба да создава повеќе со помал број луѓе околу себе.
Затоа демографската политика повеќе не е социјална тема.
Таа е економска политика.
А прашањето „каде исчезнуваат младите?“ веќе не е само прашање за иселувањето.
Тоа е прашањето:
Кој ќе ја создава вредноста, ќе плаќа придонесите и ќе ја носи економијата на Македонија кога денешните деца ќе станат работници?
