Милион евра повеќе за дотации пред избори: Како се трошат општинските пари?

Вкупно 63 општини во Македонија потрошиле четири милиони евра за разни видови финансиска помош и субвенции за граѓаните во текот на 2025 година, што претставува зголемување за речиси еден милион евра во однос на 2024 година. Ова го потврдува најновото истражување на Центарот за граѓански комуникации, во кое се посочува дека вистинската сума е веројатно уште поголема бидејќи Град Скопје и општините Чаир и Сарај одбиле да ги достават податоците дури и по законските решенија за слободен пристап до информации.

Директна корист од овие општински исплати лани имале вкупно 58.290 граѓани, што е за речиси 13.000 корисници повеќе споредено со претходната година. Парите на локално ниво биле распределувани по вкупно 92 различни основи, опфаќајќи широк спектар на секојдневни потреби како надоместоци за новороденчиња, помош за првачиња и средношколци, стипендии, парична поддршка за пензионери и социјално загрозени лица, па сè до субвенции за комунални сметки, дрва за огрев, пелети, клима уреди, велосипеди и тротинети.

Најголем дел од овие средства завршиле кај жителите на четири скопски општини, кои воедно предничат и по бројот на категории преку кои им помагаат на своите жители. Општина Аеродром исплатила најмногу средства во износ од 552.387 евра, а веднаш зад неа се наоѓа Општина Центар со исплатени 507.481 евро, која има и најмногу распишани основи за помош, вкупно 16. Листата ја надополнуваат Кисела Вода со потрошени 461.989 евра и Гази Баба со 415.172 евра, при што токму овие две општини опфатиле најголем број граѓани, над 10.500 поединечни корисници секоја.

Додека Аеродром задржал слично ниво на исплати како во 2024 година, кај општините Центар и Кисела Вода е забележан силен скок на потрошените средства токму во текот на изборната година. Во овие општини значаен фокус бил ставен врз ранливите категории и пензионерите, па така Гази Баба исплатила еднократна парична помош од по 2.500 денари за 2.662 пензионери, Кисела Вода го доделила истиот износ на 3.005 пензионери, додека Општина Центар обезбедила бесплатни училишни униформи за 4.900 основци.

Иако поддршката директно влијае врз семејниот буџет, истражувањето открива целосна невоедначеност на сумите за исти животни потреби во зависност од тоа каде живее граѓанинот. Најчеста основа за исплата е новородено дете за кое пари даваат 50 општини, но висината на помошта се движи од скромни 3.000 денари во одредени места до дури 30.000 денари во Старо Нагоричане. Слична е состојбата и кај првачињата, каде помошта варира меѓу 2.000 денари и 8.000 денари, сума што ја исплаќа единствено Општина Могила.

Како највисок поединечен износ е евидентирана мерката на Општина Конче, каде што се доделуваат по 100.000 денари за секое лице над 35 години кое стапува во брак, додека за колективни зафати како санација на фасади и лифтови општините одвојувале и над 200.000 денари. Наспроти активните локални самоуправи, група од 16 општини, меѓу кои Тетово, Бутел, Дебар, Арачиново и Чучер Сандево, пријавиле дека воопшто не доделиле никакви вакви дотации за своите жители во текот на изминатите две години.

„Речиси да нема општини кои исплатуваат помош за исти основи, освен можеби помошта за првачиња и новороденчиња. Исто така, нема никаква воедначеност ни меѓу сумите што ги исплатуваат општините за иста основа. Она што останува нејасно е дали општините имаат законски ингеренции за вакви дотации и помоши, особено што од општина до општина се применуваат различни правила, процедури, износи и категории“ велат од Центарот за граѓански комуникации.

Прашањето што останува отворено за граѓаните е правната основа и конзистентноста на овие давачки, со оглед на тоа што локалните совети во правилниците се повикуваат на општи одредби од Законот за локалната самоуправа. Во отсуство на унифицирани државни критериуми, пристапот до финансиска поддршка од јавните пари и понатаму целосно зависи од политичката волја на локалната власт и географската локација на домаќинствата. Додека граѓаните на посиромашните општини остануваат без никаква поддршка, жителите во политички атрактивните центри добиваат селективна помош, оставајќи го отворено прашањето каде завршува јавниот сервис, а каде започнува институционалниот поткуп на гласачи.