Skip to content
Лондон, градот чиешто црно такси со децении е синоним за самата престолнина, доби нов, необичен сосед на своите тесни улици. Оваа недела, првите возила без возач – или поточно, без класичен таксист зад воланот – легално почнаа да собираат патници низ градот. Компанијата Убер, во соработка со британската технолошка фирма Wayve, пушти во сообраќај флота од 15 електрични возила Ford Mustang Mach-E, опремени со вештачка интелигенција што сама се управува.
Прво возење во возило без раце на воланот
За патниците, разликата од вообичаено нарачување такси преку апликација на прв поглед е мала – сè уште се плаќа истата цена, без надоместок за „новитетот“. Само оние корисници кои нарачуваат UberX, Comfort или Electric во Лондон можат да бидат спарени со автономно возило, а апликацијата јасно ги известува дека патувањето ќе биде автономно, при што патникот мора свесно да се согласи пред возилото да пристигне.
За сега, во секое возило сепак седи лиценциран возач за приватен превоз, чија улога е да набљудува и, доколку е потребно, рачно да презема контрола. Значи – техничката револуција сè уште има безбедносна мрежа од месо и коски зад воланот, но клучната порака е јасна: возилото самo одлучува каде да сврти, кога да сопре и како да реагира во сообраќај.
Новинарка на радиото LBC, која доби ексклузивен пристап до едно од возилата, го опиша своето патување низ централен Лондон како главно „мазно“ и без проблеми – автомобилот успешно поминал покрај демонстрациите пред Парламентот, низ градежни зафати и семафори, дури и коректно застанал кога велосипедист со рака му дал знак да продолжи на мало кружно движење. Единствениот момент на интервенција се случил кога задните врати на паркирано комбе одненадеж се отвориле на потесна споредна улица – возилото нагло сопрело, се огласил внатрешен аларм, а безбедносниот возач презел контрола. Од Wayve подоцна изјавиле дека интервенцијата била лична одлука на возачот и дека веруваат нивниот систем сам би се справил со ситуацијата.
„Ќе биде смешно“: Лондонските таксисти меѓу стравот и потсмевот
Реакциите на лондонските „кебовци“ – возачите на легендарното црно такси, чие добивање дозвола бара со години учење на вкрстени улици низ градот, познато како „Знаењето“ (The Knowledge) – се разиграни меѓу отворена скепса, потсмев и вистинска загриженост за иднината.
Еден возач, кој веќе имал можност да ги набљудува возилата на пробен терен во последните месеци, тврди дека ги видел како прават очигледни грешки: „Веќе ги видов како одат во погрешна насока по еднонасочни улици. Едно возило одеше во погрешна насока по Хејмаркит“, кажал за LBC.
Друг таксист со саркастичен хумор дочекал новина: „Не можам да дочекам да го видам ова. Мислам дека ќе биде смешно. Тие суштински ќе бидат само сат-нав без возач.“
Но, не сите го земаат ова толку лесно. Еден постар возач отворено признал дека се плаши за иднината на занаетот: „Ако бев млад човек, не би гледал напред со мисла дека сакам да станам возач на црно такси. Затоа што сега постојат роботски автомобили.“
Официјални гласови: „Прашање не е дали, туку кога“
Од страна на индустријата, пораката е недвосмислена. Кејти Фишер, потпретседателка за комерцијала и операции во Wayve, го нарече лансирањето „навистина монументален и возбудлив пресврт“, додавајќи дека автономните возила се „прашање не на дали, туку на кога“.
Британската министерка за транспорт, Хедер Александер, за LBC изјави дека станува збор за „навистина значаен момент“, потенцирајќи дека Wayve е технолошки пионер во Обединетото Кралство. Таа, сепак, останала внимателна кон улогата на класичните таксисти: „Мислам дека и понатаму ќе постои важна улога за такси и приватните превозници во нашиот главен град во годините што доаѓаат, но мислам дека ова може да донесе нови инвестиции во Обединетото Кралство, а со тоа и нови работни места.“
Кристина Калдерато, директорка за транспортна стратегија и политика во Transport for London (TfL), потврди дека возилата поминале низ строги безбедносни тестови и дека следниот чекор – целосно автономни возила без каков било возач внатре – веќе се подготвува, во соработка со операторите и владата.
Битка меѓу гиганти на технологијата
Убер и Wayve не се единствени играчи на новото поле. Waymo, компанијата за автономна возила во сопственост на Alphabet, веќе со месеци мапира лондонски улици со возила со посада и најавува дека нема да лансира услуга со човек зад воланот – туку директно целосна автономија, слично на нивниот модел во градови низ САД. Кинескиот технолошки гигант Baidu, преку партнерство со платформата Lyft, исто така планира да внесе флота на автономни возила во градот, со возила опремени дури и со масажни седишта и панорамски покриви – наменети повеќе за искуство отколку само за превоз.
Ќе се откажат ли Лондончани од легендарниот такси?
Централното прашање останува отворено: дали жителите на Лондон – град каде црното такси не е само превозно средство, туку културна институција со сопствена традиција, звук на дизел мотор и специфичен изглед препознатлив низ целиот свет – ќе се откажат од него во замена за тивка, автономна алтернатива?
За сега, одговорот е нијансиран. Флотата од само 15 возила е далеку од доволна да го замени лондонското такси-искуство, а присуството на безбедносен возач во секое возило покажува дека технологијата сè уште чекори внимателно, а не трча. Дополнително, скептицизмот кај дел од јавноста и таксистите – потпрен и на реални видени грешки при пробните возења – сугерира дека доверба не се гради преку ноќ.
Сепак, симболиката е тешко да се игнорира. Прв пат во историјата, лондонски улици – трасирани уште пред векови и совладани само преку строгиот испит „Знаењето“ – сега се возат и од алгоритам. Дали тоа значи дека занаетот на класичниот лондонски таксист полека влегува во својот последен чин, или ќе продолжи да опстојува како нишa покрај технологијата, останува прашање на кое одговорот ќе го дадат самите Лондончани – со секое ново нарачување низ апликацијата.
