Skip to content
Со децении, светот води иста битка: да ги убеди луѓето да престанат да пушат. Како што знаеме, тие пушат за никотинот, но умираат од катранот. Меѓутоа, во последниве години, примерите во многу земји низ целиот свет покажуваат дека не само што бројот на пушачи се намалува, туку и самиот модел на употреба на никотин се менува.
Цигарата постепено станува производ на минатото, а пушењето е непријатна и досадна навика. На нејзино место се дискретни алтернативи на никотин кои не вознемируваат никого со мирис, пепел и чад. Надвор од практичноста и удобноста, за луѓето кои пушат, прашањето дали елиминирањето на согорувањето и чадот може да го намали огромниот здравствен товар од цигарите и штетата што ја предизвикуваат врз здравјето на секој пушач станува сè поважно.
Нова американска студија меѓу возрасни пушачи, објавена на 29 јули 2026 година во JNCI Cancer Spectrum и во авторитативното издание Newsweek, дава сериозни причини да се стави ова прашање во нова перспектива.
За 60 години, САД ги намалија стапките на пушење од 42% на 11%. Размерот на промената во САД е импресивен. Во 1965 година, околу 42,4% од возрасните Американци пушеле, додека во 2022 година нивниот удел бил околу 11,6%. Кај помладите, промената е уште подраматична: пушењето кај нив паднало од 36,4% во 1997 година на 3,8% во 2021 година. Ова веќе не е само статистика, туку промена во генерацискиот модел.
Токму оваа промена е во центарот на студијата на тимот на К. Мајкл Камингс од Центарот за рак MUSC Hollings. Научниците прават разлика помеѓу запаливи производи – цигари, пури и лулиња – од незапаливи производи, вклучувајќи ги е-цигарите и никотинските кесички.
Податоците покажуваат дека од 2015 година, употребата на само запаливи тутунски производи се намалува кај речиси сите возрасни групи, при што намалувањето е особено изразено кај луѓето на возраст меѓу 18 и 34 години. Во исто време, употребата на незапаливи производи се зголемува. Ова е повеќе од само намалување на бројот на пушачи. Самиот начин на кој луѓето, особено помладата генерација, го консумираат никотинот се менува, истакнуваат авторите на статијата.
Во новиот свет на паметни телефони, технологија, уреди, апликации за спиење и спорт, и зголемениот интерес за долговечност, превенција и здрав начин на живот, цигарите немаат место. Сепак, ова не важи за никотинот, за кој веќе се пронајдени решенија и технологии кои го елиминираат согорувањето и го менуваат начинот на кој се користи.
Најинтересно е што промената не доаѓа само од здравствените кампањи. Таа доаѓа и од самите потрошувачи. Помладите возрасни лица сè повеќе го перцепираат здравјето како нешто што може да се мери, управува и оптимизира. Тие го следат својот сон, својата физичка активност, својата исхрана и различните телесни параметри.
Наспроти ова, традиционалната цигара – со својот оган, чад, мирис и пепел – се чини сè помалку компатибилна со начинот на кој оваа генерација ја гледа технологијата и личното здравје.
Помалку чад, потенцијално помалку рак
Главното прашање за здравјето не е дали никотинот е безопасен – не е, иако никотинот се развива и како лек за Алцхајмерова болест и други мозочни заболувања. Прашањето е што се случува кога некој што веќе пуши ќе се префрли од запалив на незапалив производ.
Проблемот со цигарите не е самиот никотин, туку широкиот спектар на штетни супстанции произведени со согорување и вдишани со чадот. Затоа елиминирањето на согорувањето може значително да ја промени изложеноста на штетни хемикалии. Тука доаѓа до израз важната перспектива за намалување на штетата од пушењето. Според неа, лицето кое сака да се откаже, но не може, има можност да проба помалку штетна алтернатива, наместо да продолжи да пуши, што сигурно би предизвикало поголема штета на неговото тело.
Студијата на Мајкл Камингс покажува некои позитивни трендови во намалувањето на употребата на запалив тутун, особено кај младите возрасни. Тој за Newsweek изјави дека треба да очекуваме „значително помалку случаи на рак поврзан со пушењето за неколку децении“.
Ова е клучната поента. Ефектот нема да се појави утре. Раковите поврзани со пушењето се резултат на години изложеност. Затоа, однесувањето на денешните 20-годишници би можело да ги промени статистиките кога ќе наполнат 50, 60 или 70 години. Според податоците наведени во статијата, запаливиот тутун е поврзан со до една третина од смртните случаи од рак и приближно 90% од смртните случаи од рак на белите дробови.
Ова ја прави промената многу поголема од само промена во навиките на потрошувачка. Доколку милиони луѓе кои инаку би пушеле цигари со децении престанат да пушат, или барем преминат на никотин без согорување, здравствените придобивки би можеле да бидат огромни, се надеваат истражувачите.
Помалку пушење значи потенцијално помалку болести поврзани со пушењето, помалку хоспитализации, помалку сериозни компликации и помала потреба за долготраен третман. Во здравствените системи кои веќе се под притисок од стареењето на населението и постојано растечките трошоци за лекување на хронични болести, ова би можело да биде значаен фактор – намалувањето на еден од најголемите фактори на ризик што може да се спречат би било голема јавна корист.
Истата логика би можела да се примени и на кардиоваскуларните и белодробните заболувања, иако оваа студија не ги мереше директно идните намалувања на овие. Доколку идните генерации пушат значително помалку, разумно е да се очекува помал здравствен товар од болести поврзани со пушењето.
Лицата над 55 години се најзависните пушачи
Луѓето над 55 години остануваат најверојатно да продолжат да пушат запаливи тутунски производи, иако тие се оние кои, по децении пушење, може да имаат корист од откажување во годините што доаѓаат. Според Камингс, оваа група е најтешко достапна, додека трендот е спротивен за помладите луѓе. Студијата на неговиот тим за дневната и недневната употреба на обични цигари и електронски цигари покажува забрзан пад на дневното пушење цигари, особено кај младите возрасни.
Ако овој тренд продолжи, промената нема да се мери само со бројот на пушачи. Самиот модел на употреба на никотин ќе се промени, од согорување до технологии без чад. И тоа би можела да биде големата здравствена промена во наредните децении.
Крајот на цигарата не значи крај на никотинот, туку крај на чадот – промена што потенцијално би можела да доведе до намалена штета за идните генерации.
Извор: Rachael O’Connor, Newsweek, „Young People’s Nicotine Habits Are Changing-Here’s Why It Matters“, 29 юли 2026 г.; Kenneth Michael Cummings et al., „Trends in adult exclusive and dual use of combustible and non-combustible tobacco products in the United States“, JNCI Cancer Spectrum, 2026.
