Skip to content
Понекогаш најважната политичка порака од една средба не е она што е договорено, туку она што се покажува како единствениот можен пат понатаму.
Таков е случајот со средбата во Софија меѓу министрите за надворешни работи Тимчо Муцунски и Велислава Петрова-Чамова. Нема пробив, нема приближување на клучните позиции, нема нов договор. Напротив, самиот Муцунски призна дека разликите меѓу двете страни и натаму се големи, а недовербата е висока.
Но, од Софија стигна една порака што е поважна од дневниот биланс на средбата: дијалогот продолжува.
И токму тука се отвора интересната политичка разлика меѓу пораката на премиерот Христијан Мицкоски пред средбата и она што денес го кажа неговиот министер.
„Не очекувам ништо“ наспроти „без дијалог нема решение“
Само два дена пред средбата Мицкоски рече дека, имајќи го предвид однесувањето на официјална Софија, не очекува потврда, „не очекува ништо“, освен евентуален разговор „пул а сајд“, односно „на коњопој“.
Тоа е разбирлива политичка позиција ако се има предвид долгогодишната недоверба и фактот што Скопје и Софија остануваат на спротивставени позиции околу условите за продолжување на европскиот пат.
Но дипломатијата има друга логика.
Таа не почнува од прашањето дали другата страна ќе попушти. Почнува од прашањето дали воопшто постои канал преку кој двете страни можат да разговараат кога немаат ист став.
Токму тоа денес го артикулираше Муцунски.
„Доколку нема дијалог, никако нема да има решение. И самиот дијалог не е гаранција за решение“, рече тој, притоа јасно признавајќи дека позициите остануваат „многу далечни“.
Тоа е важна разлика.
Муцунски не се врати од Софија со приказна дека спорот е решен. Не го претстави разговорот како дипломатска победа. Не ја скри ниту разликата меѓу позициите.
Напротив, кажа нешто многу поприземно: ако сакаме некогаш да стигнеме до решение, мора да разговараме.
Дијалогот не значи отстапување
Во македонската политика дијалогот со Бугарија често се третира како ризик.
Секоја средба лесно може да се претстави како попуштање, секој разговор како отстапка, а секој обид за компромис како опасност за националните позиции.
Но тоа се две различни работи.
Да разговараш не значи да прифатиш туѓа позиција.
Тоа особено се гледа од денешниот настап на Муцунски. Тој истовремено порача дека Македонија ги задржува своите позиции и дека прашањата за јазикот, идентитетот, историјата и културата не треба да го оптоваруваат европскиот пат на земјата.
Од бугарска страна, пак, Петрова-Чамова јасно кажа дека Софија нема други услови и очекува исполнување на преземените обврски од 2022 година, вклучително и уставните измени.
Значи, двете страни не се согласија.
Но зборуваа.
И тоа е суштината.
Што всушност доби Македонија?
Не решение. Не гаранција. Не нова формула.
Доби нешто многу поскромно, но неопходно: отворен канал за разговор со Софија.
Муцунски вели дека двете страни се согласиле дијалогот да продолжи по сите важни прашања. Во разговорите бил опфатен и Акцискиот план за малцинствата, а македонскиот министер повтори дека процесот треба да се одвива во рамки на добра волја, но и со заштита на македонските државни интереси.
Тоа не е мала работа во односите во кои недовербата станала речиси политичка институција.
Но не треба ни да се преценува.
Бугарија денес не отстапи од својата позиција. Македонија не отстапи од својата. Петрова ја повтори рамката од 2022 година, додека Муцунски побара предвидливост и отфрлање на постојаното отворање нови билатерални барања.
Затоа вистинскиот тест не е денешната фотографија од Софија.
Тестот е дали од оваа средба ќе произлезат нови разговори што ќе продолжат и кога нема камери.
Лекцијата од Софија
Оттука можеби најинтересната порака од денешниот ден не е дека Муцунски „го победил“ Мицкоски, ниту дека премиерот погрешил што бил скептичен.
Но, државната политика не може да се води само според тоа што очекуваме од другата страна.
Понекогаш треба да направиме нешто токму затоа што не очекуваме брз резултат.
Муцунски во Софија всушност ја формулираше таа логика: можеби разговорот нема да донесе решение, но без разговор решение сигурно нема да има.
Тоа е суштинската лекција од Софија.
Дијалогот не е награда за Бугарија. Не е отстапка кон Софија. И не е капитулација на македонските позиции. Дијалогот е инструмент што ѝ треба на Македонија ако навистина сака да влијае врз исходот, наместо само да чека што ќе направи другата страна.
Ако Мицкоски беше скептичен дали средбата ќе донесе нешто, Муцунски денес покажа зошто сепак требаше да се одржи.
Не затоа што Софија попушти.
Туку затоа што во дипломатијата и разговорот без договор е подобар од немањето разговор – ако тој разговор е воден со јасни позиции, интереси и црвени линии.
И токму од тоа што ќе следи по денешната средба ќе се види дали Софија навистина повторно станува место за преговори – или денешниот разговор ќе остане само уште една фотографија од масата.
