Skip to content
Ангел Џамбаски повторно има нешто да ѝ каже на Македонија. Овојпат сака посмртните останки на Гоце Делчев од Скопје да бидат пренесени во Софија. Нова изјава, стара матрица: да се избере најчувствителната тема меѓу двете држави, да се фрли провокацијата во јавноста и потоа да се чека реакцијата.
Џамбаски не е историчар кој открил нов документ, ниту државник кој предлага решение за спорот меѓу Скопје и Софија. Тој е поранешен европратеник и еден од најпрепознатливите претставници на бугарската националистичка десница, чија политичка кариера со години се храни од конфликти, навреди и спектакл.
Сега, користејќи ја актуелната дебата околу посмртните останки на цар Самоил, Џамбаски побара „враќање“ и на Гоце Делчев во Софија, каде што неговите останки се наоѓале до 1946 година.
Ништо во ова барање не отвора простор за историски дијалог. Напротив. Целта на ваквата реторика е спорот да остане жив, а политичарот што го потпалува – видлив.
Македонија како вечна политичка сцена
За Џамбаски ова не е нова улога.
Во 2021 година во предизборно видео ја промовираше тезата „Македонија е бугарска“. Не стануваше збор за академска дебата за сложената балканска историја, туку за политички слоган наменет за домашна употреба.
Кога националистичките партии во Бугарија имаат малку што да понудат за платите, здравството, корупцијата, демографијата или економијата, Македонија секогаш останува на располагање.
Не треба програма. Не треба решение. Доволни се Гоце, Самоил, јазикот, историјата и некоја карта од XIX век.
Со години тоа е сигурна формула за неколку телевизиски гостувања и уште неколку илјади реакции на социјалните мрежи.
Од Гоце Делчев до закана кон претседател
Во јануари 2023 година ситуацијата отиде многу подалеку од историски препукувања.
Откако тогашниот претседател Стево Пендаровски предложи да се разгледа можноста за забрана за влез во Македонија на лица кои би можеле да го нарушат јавниот ред за време на чествувањето на Гоце Делчев, Џамбаски одговори со историска алузија на југословенскиот крал Александар Караѓорѓевиќ.
Караѓорѓевиќ беше убиен во атентат во Марсеј во 1934 година.
Пораката беше доволно јасна за да предизвика реакции и дополнително да ги подигне тензиите пред 4 февруари.
Советот за безбедност тогаш предупредуваше на можност од организирани провокации, а дури и бугарскиот министер за внатрешни работи Иван Демерџиев лично го замолил Џамбаски да не патува во Скопје.
Тоа доволно кажува.
Кога дури и властите на државата во чие име тврдите дека ја браните „националната кауза“ сметаат дека вашето присуство може да создаде повеќе проблеми отколку корист, тешко е да се претставите како градител на добрососедство.
„Македонија е бугарска“
Џамбаски со години ја повторува тезата дека македонскиот идентитет е производ на политички инженеринг и дека Македонија историски му припаѓа на бугарскиот национален простор.
Тоа е политичка позиција на националистичката ВМРО-БНД, а не некаков консензус што Македонија е должна да го прифати.
Проблемот е што ваквите пораки не остануваат само во бугарската внатрешна политика.
Тие директно влегуваат во општество во кое историските и идентитетските прашања веќе се дел од европскиот преговарачки процес. Потоа истите политичари се чудат зошто во Македонија расте недовербата кон Софија.
Не можете во понеделник да тврдите дека цела Македонија е бугарска, а во вторник да очекувате Македонците со ентузијазам да поверуваат дека барањата од Софија се исклучиво европска приказна за малцински права.
Џамбаски не провоцира само во Македонија
Би било погрешно да се верува дека Македонија е единствената сцена на која Џамбаски ја градел својата политичка препознатливост.
Во 2022 година предизвика скандал во Европскиот парламент откако, излегувајќи од пленарната сала во Стразбур, ја крена десната рака во гест што повеќе европратеници и претседателката на Парламентот Роберта Мецола го оценија како фашистички поздрав.
Џамбаски тврдеше дека само мавтал за поздрав.
Неколку години претходно Европскиот парламент отвори прашање и за негови изјави за етничкото потекло на двајца колеги европратеници. Тој зборуваше за „Французинка од алжирско потекло“ и „Германец од турско потекло“ во контекст на политички спор околу пакетот за мобилност.
Следуваа обвинувања за ксенофобија и повици да се извини.
Во 2020 година, за време на антивладините протести во Софија, видео го прикажа Џамбаски во седиштето на ВМРО додека врз демонстрантите се истура вода со противпожарно црево, а кон нив летаат пиротехнички средства.
И тоа заврши со скандал.
Претходно беше фатен како управува автомобил под дејство на алкохол, а во друг случај се обидел да помине на аеродромската контрола во Софија со наполнет пиштол и муниција. Неговото објаснување било дека заборавил да го остави оружјето дома.
Колку повеќе се редат овие случаи, толку потешко е секоја нова провокација да се третира како изолиран инцидент.
Политика на постојан скандал
Тоа е суштината на политичкиот модел.
За политичар кој опстојува преку конфликт, најлошата можна работа е никој да не реагира.
Потребен му е противник.
Потребен му е скандал.
Потребна му е навредена јавност од другата страна на границата.
Затоа Македонија е совршен материјал.
Една реченица за Гоце Делчев во Софија се претвора во десетици наслови во Скопје. Следуваат реакции од партии, историчари, министри и телевизиски студија. За неколку часа политичар кој реално нема никаква институционална моќ врз Македонија станува централна тема во македонската јавност.
Провокацијата ја завршила работата.
Најголемата услуга е вниманието
Македонија, се разбира, мора да реагира кога од Софија доаѓа официјална политика што ги засега нејзините интереси, јазик, европски пат или меѓународна положба.
Но не секој статус на Фејсбук заслужува државна криза.
Не секој поранешен европратеник заслужува третман на дипломатски фактор.
И не секоја националистичка провокација заслужува два дена телевизиски програми.
Тука е и разликата што често се губи во вревата: Џамбаски не е Бугарија.
Бугарија е држава од седум милиони луѓе, со различни политички партии, ставови и интереси. Сведувањето на целата соседна земја на најгласните националисти е истата грешка што тие ја прават кога цела Македонија ја сведуваат на сопствените историски митологии.
Добрососедството не се гради со игнорирање на проблемите, но не се гради ниту со тоа што секој политички провокатор ќе добие статус на државник.
Коските нема да ги решат денешните проблеми
Посмртните останки на Гоце Делчев се наоѓаат во „Свети Спас“ во Скопје речиси осум децении.
Нивното преместување нема да ја подобри инфраструктурата меѓу двете земји. Нема да отвори железница. Нема да ја зголеми трговијата. Нема да им помогне на младите Бугари или Македонци. Нема да создаде подобро образование, повисоки плати или посилни институции.
Но ќе создаде кавга.
А за одреден тип политичари токму кавгата е производот.
Затоа новата изјава на Џамбаски можеби најмалку зборува за Гоце Делчев.
Многу повеќе зборува за политичари кои останале без голема сцена, но сè уште имаат потреба од рефлектор.
Дворскиот шут некогаш постоел за да го забавува дворот.
Балканската верзија во XXI век има Фејсбук, камера и историска карта.
А публиката, за жал, сè уште доброволно му го пали светлото.
