Skip to content
Михаилова и нејзиниот адвокат тврдат дека ја поминале границата преку редовен граничен премин, додека македонската полиција вели дека нема евидентиран излез, а бугарската страна не регистрирала легален влез. Како е можно лице со активна судска мерка да се најде во друга држава без соодветен запис? Одговорот треба да го даде истрага што ќе ги провери сите траги, а не само изјавите на инволвираните.
Случајот „Ива Михаилова“ отвори прашање што оди подалеку од судската постапка против 23-годишната жена од Кочани. Тој стана и тест за способноста на институциите да ги спроведуваат судските мерки и да утврдат што се случило кога нивните сопствени евиденции не се совпаѓаат со она што го тврди лицето за кое се однесуваат.
На 12 октомври, откако се појавија информации дека Михаилова се вратила во Бугарија, Министерството за внатрешни работи соопшти дека во системот за гранична контрола нема евидентиран нејзин излез од Македонија. Преку Заедничкиот контакт-центар била проверена и бугарската гранична полиција, од каде што, според МВР, било добиено известување дека нема евидентиран нејзин легален влез во Бугарија.
Од друга страна, Михаилова за бугарските медиуми изјави дека границата ја поминала заедно со својот адвокат. Според нејзиното тврдење, на македонската страна ја покажала личната карта, а на бугарската – бугарските документи. Адвокатот, исто така, тврдеше дека поминале преку редовен граничен премин.
Така се појави суштинската противречност: едната страна тврди дека преминала преку официјален премин, додека двете гранични администрации, според досега објавените информации, не регистрирале соодветно преминување.
Михаилова, според медиумските извештаи, имала активни судски мерки, меѓу кои забрана за преминување на државната граница со лична карта. Нејзините македонски и бугарски пасоши претходно биле одземени, а имала и други ограничувања поврзани со судската постапка.
Затоа истрагата мора да одговори на две прашања: како Михаилова стигнала до Бугарија и зошто граничните системи не го потврдуваат нејзиното тврдење дека поминала преку редовен премин?
Пет можни сценарија, но ниту едно сè уште не е докажано
Без пристап до службените записи, снимките и резултатите од истрагата, не може одговорно да се тврди што точно се случило. Но, постојат пет работни хипотези што надлежните органи треба да ги проверат.
Прво сценарио: човечка грешка или пропуст на граничната контрола.
Можно е лицето да било физички проверено, но проверката да не била соодветно евидентирана. Ако тоа се случило, треба да се утврди кој ја извршил контролата, дали ги проверил достапните предупредувања и зошто нема соодветен запис. Случајна грешка и свесно непостапување не се исто, па истрагата мора да утврди дали имало пропуст и, ако имало, од каков вид.
Второ сценарио: проблем во евиденцијата или размена на податоци.
Треба да се провери дали информациите за судската мерка биле навремено внесени, дали биле достапни на службениците и дали пребарувањето ги опфатило релевантните лични податоци и документи. Не може да се исклучи технички или организациски проблем, но за таков заклучок се потребни конкретни податоци од системите.
Трето сценарио: неусогласени записи меѓу двете гранични полиции.
Македонската и бугарската страна треба да потврдат дека проверките биле направени за ист временски период и со истите релевантни лични податоци. Треба да се утврди и дали нивните системи содржат дополнителни записи што не биле опфатени со првичните проверки. Самото отсуство на запис во една евиденција не објаснува автоматски што се случило на другата страна од границата.
Четврто сценарио: преминување без спроведена редовна контрола.
Оваа можност не може да се исклучи однапред, но не смее ниту да се претставува како утврден факт. За да се потврди, потребни се независни докази за движењето на лицето и околностите во кои се нашло во Бугарија. Истрагата треба да утврди дали навистина имало преминување надвор од редовната процедура, а не да се потпира на претпоставки.
Петто сценарио: свесно заобиколување на процедурата или незаконска интервенција.
Ако службено лице намерно не ја применило постапката, прикрило податок или постапило по незаконска инструкција, тоа би било најсериозниот можен наод. Но, изјавите на Михаилова и нејзиниот адвокат не се доказ дека имало таков договор. За ова сценарио би биле потребни конкретни докази за постапувањето на службениците, евентуалните инструкции и одговорноста на лицата што имале надлежност.
Овие сценарија не се меѓусебно исклучиви. Можно е, на пример, неправилно внесена судска мерка да се спои со пропуст при проверката. Токму затоа истрагата треба да ја реконструира целата низа на настани, од доставувањето на судската одлука до моментот кога било утврдено дека Михаилова се наоѓа во Бугарија.
Десет прашања на кои МВР мора да одговори
Првото соопштение дека нема евидентиран излез е почеток на проверката, а не нејзин конечен резултат. За јавноста да добие одговор што ќе може да се провери, МВР треба да објасни што точно е проверено и кои дополнителни чекори се преземаат.
- Кога судската мерка била доставена до МВР и кога била внесена во граничниот систем? Дали имало временски јаз меѓу доставувањето и нејзиното внесување?
- Дали мерката била активна и видлива во системот во моментот на наводното преминување? Дали ги опфаќала релевантните документи на Михаилова и ограничувањето за преминување со лична карта?
- Кои гранични премини и кој временски период биле проверени? Дали проверката ги опфатила сите релевантни гранични евиденции, а не само пребарување по едно име или еден документ?
- Дали се проверени електронските записи за пристап и пребарување? Може ли да се утврди дали некој службеник ги проверувал нејзините податоци, кога го направил тоа и дали биле направени измени во евиденцијата?
- Дали се обезбедени снимките од видеонадзорот? Ако постојат релевантни снимки, дали биле зачувани и дали се предадени на лицата што ја водат истрагата?
- Кои службеници биле на смена во релевантниот период? Дали се земени изјави од нив и од раководителите на смените, и дали нивните искази се проверуваат со други докази?
- Дали се проверува евентуална комуникација или инструкција поврзана со случајот? Ако постојат индиции за интервенција, дали се испитува кој ја дал, врз која основа и дали била законита?
- Кои конкретни информации се добиени од бугарската гранична полиција? Дали двете страни провериле исти податоци и дали е побарана дополнителна проверка преку официјалните канали?
- Дали внатрешната контрола утврдува и системски пропусти? Или проверката е ограничена на службениците што непосредно ја вршеле граничната контрола?
- Кога ќе бидат соопштени резултатите и дали ќе има извештај за утврдените пропусти? Јавноста има право да знае дали институциите ја утврдиле причината за случајот и какви мерки презеле, во рамките на законските ограничувања за објавување податоци.
Ова се прашања за кои МВР може да даде конкретни одговори без да ги открива сите оперативни детали на истрагата. Не е неопходно да се објавуваат лични податоци на службениците или чувствителни информации за граничната инфраструктура за да се објасни дали судската мерка била правилно евидентирана и дали процедурите биле почитувани.
Камерите не се единствениот доказ
Во јавноста неизбежно се наметнува прашањето дали граничните премини имаат камери и дали снимките можат да покажат што се случило. Но, истрагата не треба да зависи само од видеонадзорот.
Прво треба да се утврди дали на релевантните локации постоеле камери, дали биле оперативни и дали снимките од спорниот период се зачувани. Потоа, нивната содржина треба да се спореди со електронските записи, сменските распореди и службените белешки.
Еднакво важни се системските логови: кој имал пристап до податоците, дали била извршена проверка, дали имало техничка грешка и дали некој направил измена во записите. Овие информации можат да помогнат да се утврди дали станува збор за технички проблем, пропуст во работата или нешто посериозно.
Ако снимки не постојат или не се зачувани, и тоа бара објаснување: дали биле воопшто достапни, колку долго се чуваат и дали биле преземени навремени чекори за нивно обезбедување откако случајот стана познат.
Од внатрешна контрола до одговорност
Внатрешната контрола на МВР треба да ја провери постапката, но ако се појават индиции за кривично дело, потребно е и постапување на надлежното обвинителство. Двете постапки имаат различна улога: едната може да утврдува дисциплински и организациски пропусти, а другата да испитува дали има основа за кривична одговорност.
Истрагата не треба да заврши со констатација дека „системот не регистрирал излез“. Тоа е опис на проблемот, не негово објаснување. Потребно е да се утврди зошто нема запис, дали требало да постои, кој бил одговорен за неговото создавање и дали некој имал можност и мотив да влијае врз постапката.
Исто така, треба да се провери дали судската мерка била навремено и правилно доставена до надлежните служби. Ако проблемот настанал уште во таа фаза, одговорноста не може да се бара само кај граничните полицајци. Ако мерката била правилно евидентирана и достапна, тогаш истрагата мора да утврди зошто не била спроведена.
Тест за институциите
Случајот „Ива Михаилова“ не смее да се сведе на натпревар во меѓусебни обвинувања, ниту на претпоставки за тоа кој можеби помогнал. Влогот е поголем: дали судските мерки во Македонија се спроведуваат доследно и дали институциите можат да дадат проверливо објаснување кога нивните евиденции не се совпаѓаат со јавно изнесените тврдења.
Ако немало незаконска интервенција, транспарентната истрага треба да покаже каде настанал пропустот — технички, организациски или човечки. Ако имало свесно заобиколување на судската мерка, истата истрага треба да ги идентификува одговорните и да обезбеди докази што можат да издржат судска проверка.
Одговорот не може да биде само дека нема запис. МВР треба да објасни што проверило, кои докази ги обезбедило и како ќе ја утврди причината за несогласувањето меѓу изјавите и службените евиденции.
Токму тоа е вистинскиот тест за институциите: не само да утврдат дека системот не регистрирал преминување, туку да објаснат зошто, кој бил одговорен и што ќе се преземе за ваков случај да не остане без одговор.
