Колку навистина поскапе животот во Македонија? Инфлацијата опаѓа, но парите вредат сè помалку

Иако официјалната статистика покажува дека растот на цените се смирува, многу граѓани имаат чувство дека секое одење во маркет остава сè поголема дупка во домашниот буџет. Каде е разликата меѓу статистиката и реалноста?

„Инфлацијата опаѓа“ е една од најчесто повторуваните економски пораки во последните месеци. Според Државниот завод за статистика, годишната инфлација во јуни изнесувала 3,4 проценти, што е значително помалку од двоцифрените стапки регистрирани во 2022 и 2023 година.

Но, за повеќето граѓани прашањето не е колкава е инфлацијата денес, туку едноставно: зошто животот сè уште изгледа толку скап?

Одговорот лежи во една важна разлика што често се губи во јавната дебата – инфлацијата можеби забавува, но цените речиси никогаш не се враќаат назад.

Инфлацијата се намалува, но цените остануваат високи

Податокот дека инфлацијата изнесува 3,4 проценти не значи дека храната поевтинела.

Напротив.

Тоа значи дека цените продолжуваат да растат, само со побавно темпо отколку претходно.

Во јуни статистиката бележи мало месечно намалување на цените на храната и транспортот, но на годишно ниво животните трошоци остануваат значително повисоки отколку пред една година.

За семејствата ова има многу практична последица.

Доколку производ што чинел 100 денари пораснал на 130 денари, а потоа инфлацијата паднала од 10 на 3 проценти, тој производ не се враќа на 100 денари.

Тој само продолжува да поскапува побавно.

Најголемиот удар е таму каде што граѓаните трошат најмногу

Македонските домаќинства најголем дел од месечниот буџет го трошат за храна, домување, електрична енергија, превоз, здравствени услуги.

Токму затоа и релативно умерените промени во овие категории имаат многу поголемо влијание врз чувството за животниот стандард отколку, на пример, поевтинувањето на сезонски производи или транспортот во еден месец.

Последните податоци на Државниот завод за статистика покажуваат дека и натаму има раст кај повеќе групи услуги и производи, додека кај храната се забележуваат само ограничени месечни корекции.

Зошто граѓаните имаат чувство дека „сè е поскапено“?

Економистите одамна предупредуваат дека потрошувачите не ја мерат инфлацијата преку официјалниот индекс.

Тие ја мерат преку секојдневните купувања: лебот, млекото, месото, овошјето, средствата за хигиена, горивото…

Кога токму тие производи остануваат скапи, впечатокот е дека инфлацијата не престанала, без разлика што покажува статистиката.

Ова особено важи за домаќинствата со пониски приходи, кај кои најголемиот дел од месечните расходи оди токму за основни животни потреби.

Владата зборува за стабилизација, граѓаните за високи сметки

Министерството за економија претходно соопшти дека анализата на цените кај основните производи покажува минимален раст и намалени трговски маржи по преземените мерки.

Но, чувството кај потрошувачите често е различно.

Причината е што ограничувањето на маржите не ги враќа цените на нивото од пред две или три години.

Тоа само треба да спречи нови нагли поскапувања.

Во меѓувреме, семејните буџети веќе се приспособени на новото, повисоко ценовно ниво.

Платите растат, но дали доволно?

Во последните години расте и просечната плата.

Но прашањето не е само колку номинално се зголемиле приходите.

Поважно е дали тие можат да купат повеќе производи отколку претходно.

Токму тука се крие суштината на животниот стандард.

Ако цените на храната, услугите и домувањето растат побрзо од реалната куповна моќ, тогаш граѓаните оправдано чувствуваат дека живеат поскапо, дури и кога официјалната статистика покажува забавување на инфлацијата.

Август нема да донесе драматични промени

Во економските прогнози засега нема индиции дека во наредните месеци ќе има значително намалување на цените.

Можно е инфлацијата дополнително да се стабилизира, но тоа не значи дека животните трошоци ќе се вратат на нивото што граѓаните го паметат од пред неколку години.

Затоа, главниот економски предизвик повеќе не е само контролата на инфлацијата, туку зачувувањето на куповната моќ на домаќинствата.

За најголем дел од граѓаните токму тоа ќе биде вистинската мерка дали економските политики даваат резултат.