Секој втор ден во август државата троши повеќе отколку што собира?

До средината на август државната каса покажува јасна разлика меѓу она што е собрано и она што е потрошено. Заклучно со 14 август, во Буџетот се слеале 220,758 милијарди денари, додека расходите достигнале 260,844 милијарди денари. Разликата е нешто повеќе од 40 милијарди денари.

На прв поглед, бројките лесно создаваат впечаток дека државата во голем дел од деновите троши повеќе отколку што собира. Но, официјалниот Фискален бројач не покажува дневна состојба, туку кумулативно извршување од почетокот на годината. Оттука, не може прецизно да се пресмета колку поединечни денови биле „во минус“.

Она што може да се каже со сигурност е дека до 14 август приходите се реализирани со 58,17 проценти од годишниот план, а расходите со 61,26 проценти. Капиталните расходи се значително поназад: реализирани се 21,941 милијарда денари, односно 47,23 проценти од предвиденото.

Што всушност значат 40 милијарди денари разлика?

Кога кумулативните расходи се поголеми од кумулативните приходи, Буџетот има негативно салдо за тој период.

Но, тоа не значи дека секој ден кога расходите биле поголеми од приходите државата морала веднаш да позајми пари.

Буџетот за 2026 година уште однапред е конципиран со дефицит. По ребалансот, годишните приходи се планирани на околу 379,5 милијарди денари, а расходите на околу 425,8 милијарди денари. Тоа значи дека за целата година е предвиден дефицит од приближно 46,3 милијарди денари, или околу 4,1 процент од БДП.

До 14 август веќе е создаден кумулативен јаз од околу 40,1 милијарди денари.

Тоа е околу 86 проценти од дефицитот што е планиран за целата година.

Ова, сепак, не значи дека дефицитот автоматски ќе го надмине планот. Буџетските приходи и расходи не се движат рамномерно од ден во ден, а салдото може значително да се менува во зависност од даночните рокови, исплатите и приливите во последните месеци од годината.

Добар пример е токму движењето меѓу 13 и 14 август.

На 13 август приходите изнесувале 217,019 милијарди денари, а расходите 259,544 милијарди. Разликата била 42,525 милијарди денари. Само еден ден подоцна јазот се намалил за околу 2,4 милијарди денари.

Зошто приходите не пристигнуваат рамномерно?

Државниот Буџет не функционира како месечна плата што пристигнува во еднакви износи.

Приходите од ДДВ, данокот на добивка, персоналниот данок, царините и другите давачки имаат различни рокови и различна динамика. Во одредени денови или недели приливите може нагло да пораснат, додека во други периоди да бидат значително пониски.

На резултатот влијае и повратот на ДДВ кон компаниите, кој статистички ги намалува нето-даночните приходи.

Министерството за финансии, во последниот целосен месечен пресек до крајот на јули, соопшти дека приходите се прибираат согласно планираното и дека се за 9,3 проценти повисоки во споредба со истиот период минатата година.

До 31 јули биле собрани 204,553 милијарди денари, односно 53,9 проценти од годишниот план.

Тоа значи дека процентот од 58,17 проценти на 14 август не може едноставно да се спореди со процентот од годината што веќе поминал и веднаш да се прогласи за заостанување.

Сепак, до 14 август поминати се околу 62 проценти од календарската година, што значи дека приходната страна до крајот на годината мора да задржи силна динамика за да се достигне планираната сума од 379,5 милијарди денари.

Расходите се движат поблиску до календарското темпо

Расходите до 14 август достигнале 260,844 милијарди денари или 61,26 проценти од годишниот план.

Тоа е многу поблиску до процентот од годината што веќе изминал.

До крајот на 2026 година, доколку Буџетот се реализира целосно, остануваат да се потрошат приближно 165 милијарди денари.

Во исто време треба да се соберат уште околу 158,7 милијарди денари приходи.

Токму од односот меѓу овие две бројки во последните четири и пол месеци ќе зависи дали годишниот дефицит ќе остане во рамките на планираните 46,3 милијарди денари.

Најголемото заостанување е кај капиталните расходи

Многу поинтересна од вкупното трошење е динамиката на капиталните расходи.

До 14 август се реализирани 21,941 милијарда денари, односно само 47,23 проценти од годишниот план.

Со ребалансот, за капитални инвестиции се предвидени околу 46,5 милијарди денари.

Тоа значи дека во остатокот од годината треба да се реализираат уште приближно 24,5 милијарди денари.

Со други зборови, во преостанатиот дел од годината треба да се потроши повеќе за капитални инвестиции отколку што е потрошено во сите први седум и пол месеци заедно.

Ако се спореди досегашното просечно темпо со она што е потребно до 31 декември, капиталната реализација во остатокот од годината треба да биде приближно 80 проценти побрза.

Ако најголемиот дел од таа реализација се концентрира во последните четири месеци – од септември до декември – би требало просечно да се исплаќаат повеќе од шест милијарди денари месечно.

Такво забрзување не е невозможно. Капиталните расходи вообичаено не се рамномерни во текот на годината бидејќи зависат од јавни набавки, изведени градежни работи, фактурирање и завршување одделни фази од проектите.

Но, токму капиталните инвестиции ќе бидат еден од главните тестови за реализацијата на Буџетот во последните месеци од 2026 година.

Дефицитот е планиран, но динамиката ќе биде клучна

Фискалниот бројач до средината на август не покажува дека државната каса останала без пари, ниту дека секој втор ден автоматски се создава нов долг.

Тој покажува нешто друго: приходите досега се реализираат побавно од вкупните расходи, а разликата меѓу нив веќе е близу до планираниот дефицит за целата година.

До крајот на декември клучни ќе бидат две бројки – дали приходите ќе стигнат до планираните 379,5 милијарди денари и дали капиталните расходи ќе успеат значително да забрзаат од сегашните 47,23 проценти.