Skip to content
Случајот со Арбен Фетаи затоа е многу повеќе од дневнополитичка епизода. Тој е огледало на моделот на владеење во кој институционалната одговорност се изгуби меѓу коалициските компромиси, партиските калкулации и политичката тишина.
Зоран БОЈАРОВСКИ
Министерството за добро владеење во македонската Влада требаше да биде симбол на нов политички стандард – институција што ќе испраќа порака за отчетност, транспарентност, етика и одговорност во управувањето.
Наместо тоа, случајот со министерот Арбен Фетаи се претвори во политички парадокс што отвора многу подлабоки прашања за состојбата на извршната власт, капацитетот на владината коалиција и критериумите според кои се избираат луѓето што треба да управуваат со државата.
Политичката и институционалната иронија е речиси совршена: министер задолжен за „добро владеење“ со месеци е отсутен од јавноста и од институционалното функционирање, додека во јавниот простор циркулираат фотографии од патувања и престои на егзотични дестинации.
Во меѓувреме, опозицијата јавно прашува дали зема плата, кој ги плаќа патувањата и дали воопшто ја извршува функцијата за која е именуван, а Владата не дава јасни и прецизни одговори.
Токму тука започнува суштинскиот проблем. Во секоја функционална демократија, министерската функција не е привилегија, ниту статусен симбол, туку јавна обврска. Министерот е должен да биде присутен, достапен, отчетен и политички одговорен.
Кога функционер со месеци практично исчезнува од институционалниот живот, а притоа не следи никаква политичка или кадровска реакција, тогаш кризата повеќе не е персонална, туку системска.
Арбен Фетаи денес станува парадигма на еден поширок проблем во македонската политика – ерозијата на одговорноста во извршната власт. Прашањето веќе не се сведува само на тоа дали тој бил на работа или не. Се отвора дилемата како е можно Владата да толерира функционер кој не испорачува резултати, не демонстрира институционално присуство и не чувствува потреба јавно да објасни каде е и што работи.
Тоа создава впечаток дека министерските позиции стануваат предмет на партиски баланс и коалициска математика, а не на реална институционална функција.
Во овој случај одговорноста има најмалку три нивоа.
Првото е личната одговорност на Фетаи. Политичар што прифатил да биде министер за добро владеење мора да биде свесен дека токму неговото однесување ќе биде најсилниот тест за кредибилитетот на институцијата што ја води. Кога јавноста гледа отсутен министер кој не комуницира, не објаснува и не покажува чувство за отчетност, тогаш пораката што се испраќа е спротивна од концептот на добро владеење.
Второто ниво е одговорноста на Владата и премиерот. Извршната власт не може да функционира ако за различни функционери важат различни стандарди. Толерирањето на ваква состојба создава впечаток на нефункционална администрација во која политичката лојалност е поважна од професионалната одговорност. Дополнителен проблем е што молкот на Владата остава простор за шпекулации, сомнежи и перцепција дека институциите немаат механизам да санкционираат сопствени функционери.
Третото ниво е одговорноста на политичкиот субјект што го предложил Фетаи за министер. Секоја партија што предлага кадар за извршната власт практично гарантира пред јавноста дека тој човек има капацитет, интегритет и подготвеност да ја извршува функцијата. Кога тој кадар станува симбол на институционална пасивност, тогаш штетата не ја трпи само Владата, туку и политичката структура што стои зад него.
Особено чувствителен е симболичкиот аспект на целата приказна. Во држава во која граѓаните секојдневно се соочуваат со бавна администрација, нефункционални институции и чувство дека системот не важи еднакво за сите, министер што не доаѓа на работа, а останува на функција, испраќа порака за политичка недопирливост. Тоа дополнително ја поткопува довербата во институциите и ја засилува перцепцијата дека јавните функции се простор без реална отчетност.
Случајот со Арбен Фетаи затоа е многу повеќе од дневнополитичка епизода. Тој е огледало на моделот на владеење во кој институционалната одговорност лесно се губи меѓу коалициските компромиси, партиските калкулации и политичката тишина. А кога министерот за добро владеење станува пример за нефункционалност, тогаш проблемот престанува да биде личен и станува симптом на систем што сè потешко успева да ја убеди јавноста дека навистина функционира.
