Skip to content
Аферата со фалсификуваните возачки дозволи не изгледа како класичен случај во кој некој едноставно изработува лажен документ. Според досегашните наоди на Обвинителството и МВР, клучниот дел од шемата се одвивал многу порано – во електронскиот систем преку кој се обработуваат барањата за издавање возачки дозволи.
Токму таму, според истрагата, биле внесувани категории за кои подносителите не ги исполнувале законските услови.
Основното јавно обвинителство Скопје на 12 септември соопшти дека води постапка против 27 лица за сомнение за соизвршителство во кривичното дело „Фалсификување исправа“. Рацин.мк веќе ја објави оваа информација, но деталите од истрагата отвораат поинакво и многу поважно прашање: како воопшто можело незаконската категорија да помине низ институционалниот систем?
Според обвинителството, една вработена во Одделението за управни работи во МВР од 3 септември 2020 до 24 август 2026 година, користејќи ја својата службена шифра и овластувањата во електронскиот систем, незаконски менувала претходно креирани барања за издавање возачки дозволи.
Во одредени случаи, според сомненијата, таа отфрлала веќе оформени барања и креирала нови. Во новите барања биле внесувани категории за кои лицата не ги исполнувале законските услови. Потоа барањата биле одобрувани и биле издавани возачки дозволи со невистинита содржина.
Тоа е суштината на досега откриениот механизам.
Не станува збор само за прашањето како изгледал документот што подоцна бил предаден на граѓанинот. Според истрагата, проблемот бил во тоа што во официјалниот електронски процес бил внесен податок што не смеел да биде внесен.
Од барање до дозвола
Шемата, според досега објавените наоди, имала повеќе улоги.
За четворица осомничени обвинителството утврдило сомнение дека дејствувале како посредници. Тие наоѓале заинтересирани лица, ги поврзувале со службеничката во МВР и ја координирале постапката до незаконското внесување и одобрување на категориите во електронскиот систем и издавањето на дозволите.
На другата страна биле лицата кои ги добивале дозволите, иако не ги исполнувале условите за соодветните категории.
Откако категоријата била внесена и одобрена во системот, дозволата била издавана со невистинита содржина. Потоа, според обвинителството, дел од корисниците ги употребувале исправите како да биле законски стекнати.
МВР дополнително соопшти дека со незаконски внесените категории биле издадени возачки дозволи на 21 лице, додека во еден случај постапката останала во обид. Во три случаи претходно креираните барања биле отфрлени, по што биле креирани нови со категории за кои не биле исполнети законските услови.
Тука се гледа и зошто електронскиот систем е суштинскиот дел од приказната.
Кога службената шифра станува слаба точка
Дигитализацијата на една административна постапка треба да значи поголема следливост: кој пристапил до системот, што променил, кога ја направил промената и кој ја одобрил.
Но токму затоа случајот отвора сериозни прашања за внатрешните контроли.
Ако службено лице можело со сопствената шифра да менува претходно креирани барања, да отфрла постојни и да креира нови со различни категории, тогаш истрагата треба да покаже не само кој го направил тоа, туку и кои механизми требало да го спречат или откријат.
Тоа е институционалниот дел од аферата кој допрва треба да добие одговор.
Дали системот автоматски регистрирал вакви промени? Дали имало дополнителна контрола кога се менува категорија? Кој го проверувал исполнувањето на законските услови? Колку лица можеле да одобруваат вакви барања? И зошто сомнителните промени не биле откриени порано, ако истрагата опфаќа период од речиси шест години?
Овие прашања не се обвинение кон конкретни лица. Тие се прашања за функционирањето на системот и за контролите што треба да ги заштитат службените постапки од злоупотреба.
Последиците не останале во МВР
Случајот станува уште посериозен затоа што според МВР последиците не завршиле со издавањето на возачките дозволи.
Шест лица, според информациите на Министерството, ги употребиле незаконски издадените дозволи при преминување на државната граница. Две од нив ги користеле и во постапки за добивање сертификати за професионална компетентност за возачи во меѓународен превоз на патници и стоки.
Тоа отвора ново ниво на институционален ризик.
Ако лице кое не ги исполнува условите за одредена категорија добие дозвола со таа категорија, а потоа врз основа на таквата дозвола продолжи да стекнува други професионални документи, тогаш една злоупотреба може да произведе нови документи и нови права во други институции.
Затоа МВР побарало од Министерството за транспорт вонреден надзор над правните лица што вршат обука или посредуваат при издавање сертификати, како и преиспитување на законитоста на веќе издадените сертификати.
Најважното прашање допрва доаѓа
Во овој момент треба да се избегне заклучок дека веќе е реконструирана целата шема. Истрагата сè уште трае, а ОЈО соопшти дека проверува можна инволвираност и на други вработени во МВР, посредници и корисници на фалсификуваните документи, како и можни други злоупотреби при издавањето и користењето на возачките дозволи.
Но досега објавените податоци се доволни за една важна констатација.
Фалсификатот, според сомненијата на истрагата, не бил само надвор од институцијата. Дел од него се случувал внатре во официјалната административна постапка, со употреба на службена шифра и пристап до електронскиот систем.
Затоа приказната за 27-те осомничени не треба да заврши со бројката 27.
Вистинскиот тест за институциите ќе биде да покажат како било можно во период од речиси шест години да се внесуваат и одобруваат категории за кои граѓаните не ги исполнувале законските услови, кој требало да ги забележи тие промени и зошто контролниот механизам не реагирал порано.
Бидејќи кога една службена шифра може да промени податок што подоцна станува официјална возачка дозвола, проблемот веќе не е само во лажниот документ.
Проблемот е во тоа што лажниот податок успеал да помине низ системот како вистински.
