Има ли кој да го спреми премиерот или го пуштаат низ вода

Еден ден Христијан Мицкоски остава впечаток дека Македонија „набрзо“ може да оди на избори, следниот ден објаснува дека избори годинава нема, дека 2026 е година за реформи и консолидација, а редовниот термин би бил пролетта 2028 година. Во истата изјава, сепак, не ја затвора целосно ни можноста за 2027 година, велејќи дека ВМРО-ДПМНЕ секогаш е подготвена да оди на избори и да победи. Тоа веќе не е само политичка порака. Тоа е комуникациски проблем.

Премиерската функција не е партиска говорница на која секоја реченица може наредниот ден да се дообјаснува. Кога премиерот зборува за избори, тоа не го слуша само опозицијата. Го слушаат коалициските партнери, администрацијата, бизнисот, странските амбасади, Брисел, инвеститорите и граѓаните. Затоа разликата меѓу „набрзо ќе има избори“ и „изборите ќе бидат редовни во 2028 година“ не е ситница. Таа произведува политичка несигурност.

На 5 мај, Мицкоски изјави дека „добрата вест“ е оти набрзо ќе има избори и дека СДСМ ќе се маргинализира. Таа реченица беше прочитана како најава за предвремени парламентарни избори, особено затоа што доаѓа по месеци во кои премиерот тврдеше дека нема потреба од таков чекор. Веќе следниот ден, на 6 мај, тој се обиде да ја врати пораката во рамката на редовниот изборен циклус, објаснувајќи дека избори мора да има „на секои четири години“.

Проблемот не е што премиерот има право да ја менува политичката проценка. Проблемот е што тоа го прави како да тестира пораки во живо, пред камери, без јасна линија и без претходно измерени последици. Ако изборите се сериозна можност, тогаш тоа треба да биде артикулирано како политичка одлука. Ако не се, тогаш фрлањето таква порака во јавност служи само за дефокус, мобилизација на партиското членство и отворање дневна бура што наредниот ден мора да се гаси.

Оттука доаѓа прашањето: има ли кој да го спреми премиерот или го пуштаат низ вода? Владата лани објави дека Мицкоски има 17 надворешни советници, меѓу кои и поранешни високи функционери, економски советници и експерти за надворешна политика. Ако премиерот има таков советнички апарат, тогаш проблемот очигледно не е во недостиг на луѓе околу него, туку во тоа дали тие луѓе имаат вистинско влијание врз неговите јавни настапи.

Во добро поставена владина комуникација, премиерот не оди пред медиуми со реченици што потоа ќе треба да се преведуваат, релативизираат и препакуваат. Особено не за теми како избори, уставни измени, односите со Бугарија, европскиот процес или државните финансии. Секој настап на премиерот треба да има јасна цел: што се соопштува, кому му се обраќа, кој ризик се отвора и како ќе се чита пораката утредента.

Кај Мицкоски, сè почесто изгледа обратно. Изјавата прво ја отвора кризата, потоа службите ја објаснуваат. Премиерот испраќа силна партиска порака, медиумите ја читаат како политичка најава, опозицијата реагира, јавноста се збунува, а наредниот ден следува дообјаснување. Така институционалната комуникација се претвора во дневно менаџирање на сопствените реченици.

Овој случај не е изолиран. И во темата за уставните измени Мицкоски користи тврда реторика, со пораки дека е подготвен да чека „и децении“ ако нема предвидливост и гаранции во европскиот процес. Таквите формулации можат да звучат силно за домашна политичка публика, но истовремено отвораат прашање дали Владата има оперативен план или само реторички бедем што секогаш се гради врз отпор кон претходната власт.

Слична е и логиката со изборите. Ако Владата е навистина посветена на реформи, економија и консолидација, тогаш постојаното флертување со предвремени избори ја поткопува сопствената порака. Реформи не се прават во атмосфера во која секоја институција се прашува дали за шест или дванаесет месеци повторно ќе има кампања. Економијата не добива сигурност од изборни пробни балони. Европскиот процес не добива кредибилитет од дневни партиски пресметки.

Токму затоа споредбата со моделот на Никола Груевски не е случајна. Во времето на Груевски, честите избори беа дел од управувачка техника: постојана мобилизација, постојан непријател, постојан повик „народот да пресуди“ и институции што функционираат како да се во кампања. Рацин.мк веќе ја отвори тезата дека најавите за предвремени избори можат да се читаат како враќање на тој модел, каде изборите не се само демократски механизам, туку алатка за продолжување на политичката доминација.

Но кај Мицкоски има уште еден слој. Груевски имаше дисциплинирана порака, колку и да беше политички агресивна. Мицкоски често остава впечаток на лидер кој во истиот настап сака да биде и државник, и партиски борец, и аналитичар, и коментатор на дневни реакции. Таквата мешавина произведува гафови, затоа што премиерот не може истовремено да зборува како човек што ја смирува државата и како партиски лидер што ја провоцира опозицијата.

Советниците, ако навистина советуваат, би требало да го спречат токму тоа. Да му кажат кога реченицата е политички корисна, но институционално штетна. Да му кажат дека „набрзо ќе има избори“ не е безопасна фраза. Да му кажат дека кога премиер зборува, пазарот слуша стабилност, дипломатите слушаат сигнал, коалицијата слуша порака, а јавноста слуша дали државата знае каде оди.

Ако тие тоа не го прават, тогаш премиерот има советници само на хартија. Ако го прават, а тој не ги слуша, тогаш проблемот е уште подлабок: системот околу него не може да го дисциплинира главниот комуникатор на Владата. Во двата случаи, резултатот е ист — јавноста добива премиер кој еден ден отвора изборна криза, а следниот ден ја затвора како недоразбирање.

На крајот, прашањето не е дали избори ќе има во 2027 или 2028 година. Прашањето е дали Владата знае да комуницира без секоја недела сама да произведува нова дилема. Премиерот може да има силна партиска база, мнозинство и советници, но ако секоја важна изјава мора да се поправа следниот ден, тогаш проблемот веќе не е во опозицијата, медиумите или „исплашените партии“. Проблемот е во центарот на власта.