Skip to content
Кога некој ќе доживее срцев удар, мозочен удар или тешка сообраќајна несреќа, никого не го интересира под чија надлежност е Итната медицинска помош. Единственото прашање е – колку брзо ќе пристигне амбулантното возило.
Токму затоа најавената реформа со која Итната медицинска помош во Скопје треба да стане самостојна јавна здравствена установа заслужува многу поголемо внимание отколку што досега доби во јавноста. На прв поглед изгледа како административна промена, но ако се спроведе правилно, таа може да значи побрза организација, подобро управување и поефикасна служба за илјадници граѓани.
Министерството за здравство најавува дека Службата за итна медицинска помош ќе се издвои од рамките на Здравствениот дом Скопје и ќе функционира како посебна институција. Намерата е подоцна ваквиот модел постепено да се примени и во другите делови од државата.
Што всушност се менува?
Во моментов, Итната медицинска помош е организациона единица во состав на Здравствениот дом Скопје. Тоа значи дека кадровските прашања, финансиското работење и голем дел од административните процеси се дел од поголем систем во кој постојат повеќе различни здравствени служби.
Со најавената реформа, Итната медицинска помош би добила сопствено раководство, сопствен буџет и можност самостојно да го планира својот развој. Наместо да биде една од повеќето служби во големата институција, целото управување би било насочено исклучиво кон ургентната медицина. Според Министерството за здравство, тоа треба да овозможи побрзо носење одлуки, подобро планирање на човечките ресурси и поефикасно организирање на екипите.
Во пракса, тоа би значело дека институцијата самостојно ќе ги планира потребите за нови возила, медицинска опрема, дополнителни лекарски тимови, медицински сестри и техничари, како и организацијата на дежурствата и диспечерските служби.
Европските искуства покажуваат дека специјализацијата носи подобри резултати
Македонија не би била првата земја што го применува овој модел.
Еден од најблиските примери е Хрватска, која пред повеќе од една деценија спроведе темелна реформа на итната медицинска помош. Наместо службите да бидат дел од домовите на здравје, беа формирани самостојни Заводи за итна медицина во сите жупании, координирани преку национален институт. Реформата донесе единствени стандарди за работа, модерни диспечерски центри, нови возила, континуирана обука на персоналот и подобра координација меѓу екипите. Анализите на Светската банка ја посочуваат оваа реформа како пример за значително подобрување на ефикасноста на системот.
Сличен пристап има и Обединетото Кралство. Таму службите за итна медицинска помош функционираат како посебни здравствени организации – Ambulance Trusts – кои се занимаваат исклучиво со прием на повици, испраќање на екипи, претхоспитален третман и транспорт на пациентите. Тие имаат сопствено управување, буџети и стандарди за работа.
Во Франција, пак, добро познатиот систем SAMU претставува специјализирана служба која преку медицински диспечерски центри ги координира сите итни случаи и ги упатува најсоодветните тимови на терен.
Искуствата од овие земји покажуваат дека специјализираното управување овозможува целото внимание да биде насочено кон едно прашање – колку брзо и колку квалитетно ќе биде згрижен пациентот.
Но, новата институција сама по себе нема да ги реши проблемите
Искуството од европските држави покажува уште една важна лекција. Создавањето посебна институција не е гаранција дека системот автоматски ќе стане подобар.
Побрза Итна медицинска помош не се добива само со нов организациски модел.
Потребни се доволен број лекари, медицински сестри и техничари, современи амбулантни возила, медицинска опрема, ефикасен диспечерски центар, современи комуникациски системи и постојана обука на персоналот.
Во спротивно, постои ризик реформата да остане само административна промена без видлив ефект за пациентите.
Ќе значи ли ова пократко време до пациентот?
Тоа е прашањето што најмногу ги интересира граѓаните.
Во развиените европски системи успехот на итната медицинска помош не се мери според бројот на институциите, туку според времето потребно екипата да пристигне кај пациентот, квалитетот на првата медицинска интервенција и преживувањето кај најтешките случаи.
Токму затоа вистинскиот тест за најавената реформа нема да биде отворањето на новата институција, туку дали по неколку години граѓаните ќе почувствуваат конкретна разлика – побрзо пристигнување на амбулантните возила, пократко чекање на повикот, подобро опремени екипи и поголема сигурност дека во најтешките моменти системот ќе реагира навреме.
Реформа што треба внимателно да се следи
Најавата за издвојување на Итната медицинска помош во Скопје отвора можност Македонија да се приближи до организациските модели што веќе функционираат во повеќе европски држави.
Но, успехот нема да зависи од тоа дали ќе се формира нова институција, туку дали зад реформата ќе следуваат реални инвестиции во луѓето, опремата, возилата и дигитализацијата на системот.
За граѓаните, единственото мерило ќе остане исто како и досега – дали во најкритичните моменти амбулантното возило ќе пристигне побрзо отколку денес.
