Над милион патници поминаа кон Грција, Македонија сè уште не знае колку задржа

Само во јуни и јули годинава, 1,1 милион патници ја поминале границата кај Богородица-Евзони за влез во Грција. Во обратен правец, во истиот период, биле регистрирани околу 941.000 преминувања.

Бројката е огромна. Но за Македонија многу поважно прашање од тоа колку луѓе поминале низ граничната рампа е колку од нив успеавме да задржиме барем неколку часа, една вечер или еден ден и колку пари останале во македонската економија.

Во јуни преку Евзони во Грција влегле 468.000 лица, а во јули уште 632.000. Само во текот на викендот од 7 до 9 август биле регистрирани нови 62.000 влегувања. Грчките хотелиери веќе го анализираат овој огромен прилив бидејќи колоните и долгото чекање на границата директно влијаат врз туристичкото искуство во Халкидики и Пиерија.

За Македонија, истата бројка треба да отвори сосема друго прашање.

Што им понудивме на тие луѓе пред да стигнат до Грција?

Колку од нив преспаа во Скопје, Велес, Неготино, Демир Капија или Гевгелија? Колку посетија Стоби? Колку седнаа на ручек, купија вино, влегоа во музеј, застанаа во локален ресторан или останаа една вечер повеќе?

На тоа прашање во моментов нема едноставен статистички одговор.

И тоа само по себе е дел од проблемот.

Бројката од Евзони не може директно да се прогласи за број на странски туристи што транзитирале низ цела Македонија. Меѓу патниците има македонски граѓани кои одат на одмор во Грција, луѓе кои преминуваат повеќепати, како и патници кои не ја минале целата држава. Затоа би било погрешно 1,1 милион едноставно да се споредат со бројот на туристи во македонските хотели.

Но размерот е доволно јасен.

Државниот завод за статистика турист го смета лицето кое поминало најмалку една ноќ во регистриран објект за сместување. Тоа значи дека транзитен патник кој во Македонија ќе потроши 50 евра на гориво, храна и купување, но нема да преспие, во стандардната месечна туристичка статистика воопшто нема да биде регистриран како турист.

Последните достапни податоци за 2026 година се за мај. Тогаш Македонија ја посетиле 131.723 регистрирани туристи, од кои 106.756 биле странски, а биле остварени 236.727 ноќевања. Во првите пет месеци од годината бројот на странски туристи бил за 4,9 проценти поголем од истиот период лани. Податоците за јуни треба да бидат објавени на 11 август.

За споредба на размерот, во јуни 2025 Македонија имала 101.046 странски туристички пристигнувања, а во јули 121.486. Тоа се 222.532 регистрирани странски туристички пристигнувања во двата летни месеца. Истовремено, годинава само на Евзони во јуни и јули се регистрирани 1,1 милион влегувања во Грција. Бројките не се методолошки директно споредливи, но покажуваат колкава е разликата меѓу туристичкиот поток што се движи низ регионот и бројот на луѓе што Македонија успева да ги внесе во својата сместувачка статистика.

Уште поинтересни се годишните податоци.

Во цела 2025 година Македонија регистрирала 916.001 странски туристички пристигнувања и 1.631.178 странски ноќевања. Тоа значи дека просечниот регистриран престој на странски гостин бил пократок од две ноќи.

Тоа не значи дека македонскиот туризам не расте. Напротив, бројот на странски туристи во 2025 година бил за 10,3 проценти поголем од претходната година. Но растот на бројот на гости не го решава вториот проблем: колку долго остануваат и колку трошат.

Дека транзитот е огромна неискористена можност веќе призна и самата Влада.

Во ноември минатата година, на трибина посветена токму на Коридорот 10 и транзитниот туризам, вицепремиерот и министер за транспорт Александар Николоски изјави дека претходната година преку Македонија транзитирале повеќе од 10 милиони патници. Тој оцени дека туристичкиот потенцијал на земјата не е искористен ниту десет проценти и дека клучниот предизвик е „како овие транзитни туристи да ги задржиме“.

Токму таму е суштината.

Македонија има една од најдобрите географски позиции за транзитен туризам во регионот. Коридорот 10 ги носи патниците од Централна Европа и Србија кон Солун и северна Грција речиси низ средината на државата.

Но ние во најголема мера сè уште го третираме тој сообраќај како транспорт, а не како туристички производ.

Возилото влегува на Табановце, плаќа патарини, можеби точи гориво и излегува на Богородица.

Тоа е најевтината можна верзија на транзитот за домашната економија.

Во подобро организиран систем, патникот не треба случајно да открие дека Стоби се наоѓа во близина на автопатот, дека Демир Капија има винска и гастрономска понуда или дека може да направи еднодневна пауза во Скопје.

Државата треба активно да му го продаде тоа.

На Коридорот 10 треба да постои јасна туристичка сигнализација не само со име на локалитет, туку со информација што реално добива патникот ако излезе од автопатот.

„Археолошки локалитет.“

„Вински регион.“

„Ресторан и локална храна.“

„Хотел за транзитни гости.“

„Два часа до следното доживување.“

Не е доволно туристичкиот локалитет да постои. Треба да биде видлив токму во моментот кога потенцијалниот гостин минува покрај него.

Стоби е можеби најочигледниот пример. Владата веќе најави инвестиции во негово подобро урбанистичко и туристичко уредување токму во контекст на транзитниот туризам на Коридорот 10. Николоски во истата прилика го посочи и винскиот туризам во Тиквешијата како можност за привлекување дел од транзитните патници.

Но тоа мора да стане систем, а не збир од одделни идеи.

Хотелите долж коридорот треба да имаат посебни транзитни пакети со доцно пријавување, паркинг, ран појадок и едноставна резервација за една ноќ.

Винариите, рестораните, Стоби и локалните туристички центри можат да создадат понуда за два, четири или шест часа, наместо да очекуваат патник кој оди на море сам да планира класична туристичка тура.

На граничните премини и одморалиштата може да има едноставна дигитална кампања: „Имате три часа? Видете ја Македонија.“

Со еден QR-код патникот може да добие карта со најблиските места за храна, култура, вино, детски одмор, сместување и полнење електрични возила.

Посебно важни се одморалиштата на автопатот.

За семејство што вози осум или десет часа кон море, чист тоалет, безбеден паркинг, сенка, храна и простор за деца не се ситници. Тие се причина следната година повторно да се застане на истото место.

Транзитниот туризам не почнува со реклама за Охрид.

Почнува со тоа човекот да има причина да го исклучи трепкачот и да излезе од автопатот.

Државата истовремено мора конечно да почне да го мери овој пазар.

ДЗС веќе има анкетен инструмент за странски посетители на граничните премини, во кој се регистрираат и возила со странски таблички. Но јавноста нема редовна месечна анализа што ќе покаже колку од странските патници се чист транзит, колку престојуваат, колку пари оставаат и што ги спречува да останат подолго.

Без тие податоци, речиси е невозможно да се измери дали туристичката политика на Коридорот 10 функционира.

Дополнителен проблем е што на официјалната страница на Министерството за економија како последна објавена се води Националната стратегија за туризам 2016–2021. Министерството за култура и туризам има Стратешки план за периодот 2026–2028, но тоа не е исто што и нова сеопфатна национална туристичка стратегија со јасни цели за транзитниот туризам.

Во меѓувреме, сообраќајот не чека стратегија.

Само во два месеца на јужната граница се појавија 1,1 милион потенцијални купувачи, гости и посетители.

Не сите се странци. Не сите сакаат да останат. Не сите можат да се претворат во туристи.

Но ако Македонија успее да убеди само дел од патниците кои и онака ја минуваат земјата да застанат на ручек, да посетат еден локалитет или да преспијат една ноќ, економскиот ефект веќе не е мал.

Грчките хотелиери денес се загрижени како долгото чекање на Евзони ќе влијае врз конкурентноста на Халкидики и Пиерија.

Македонија треба да биде загрижена за нешто уште поедноставно.

Не како побрзо да ги испратиме тие патници во Грција.

Туку како барем дел од нив прво да ги задржиме тука.