Skip to content
Новиот извештај на ПреспаНет открива дека најголемата закана за Преспанското Езеро не е само опаѓањето на водата, туку и недостигот од заедничко и споделено знаење и координирана акција меѓу трите држави – Северна Македонија, Албанија и Грција.
Зошто е направен овој преглед?
Преспанското Езеро со децении е предмет на научни истражувања, но резултатите останувале расфрлани низ различни институции, држави и научни публикации. Затоа мрежата на еколошки организации ПреспаНет првпат направи сеопфатен преглед на повеќе од 120 научни истражувања со цел да одговори на три едноставни, но суштински прашања: што навистина знаеме за Преспа, што сè уште не знаеме и што мора да се направи понатаму. Извештајот покажува дека проблемот одамна не е недостиг на истражувања, туку недостиг на заедничка слика за состојбата на езерото.
Главниот резултат: многу податоци, малку целосни одговори
Научните сознанија за Преспа се бројни, но често се фрагментирани, различно обработени и не секогаш споредливи. Дел од истражувањата се стари, други се ограничени на одделни делови од сливот, а многу важни информации недостигаат или не се следат континуирано.
Тоа значи дека институциите честопати носат одлуки без единствена научна основа, иако станува збор за еден од најзначајните слатководни екосистеми во Европа.
Квалитетот на водата – Преспа полека ја губи својата природна рамнотежа
Највидливиот проблем останува драматичното опаѓање на нивото на Големото Преспанско Езеро. Во изминатите децении езерото изгуби значителен дел од својата вода, што влијае врз живеалиштата, рибниот фонд, трската, птиците и целокупниот екосистем.
Извештајот предупредува дека промените не се само естетски – тие ја менуваат природната функција на езерото и ја намалуваат неговата отпорност кон идни кризи.
Иако обилните врнежи во последните месеци донесоа привремено зголемување на водостојот, научниците предупредуваат дека тоа не значи дека кризата е надмината.
Хидролошката загатка што сè уште нема целосен одговор
Една од најинтересните теми во извештајот е природната поврзаност меѓу Преспанското и Охридското Езеро. Со децении е познато дека дел од водата од Преспа преку подземни карстни канали се прелева во Охридското Езеро, а потоа преку реката Црн Дрим завршува во Јадранското Море.
Но научниците предупредуваат дека и понатаму нема доволно прецизни податоци за тоа колкави се тие подземни текови и како климатските промени и намалениот водостој влијаат врз целиот систем. Без подобро разбирање на овие процеси, тешко може да се планира ефикасна заштита на езерото.
Квалитетот на водата бара постојано следење
Извештајот покажува дека квалитетот на водата не може да се оценува само преку нивото на езерото. Внесувањето хранливи материи од земјоделството, отпадните води и другите човечки активности постепено го зголемуваат ризикот од еутрофикација – процес што може сериозно да ја наруши биолошката рамнотежа.
Авторите предупредуваат дека без постојан мониторинг и заеднички стандарди за мерење, опасностите може да се забележат предоцна.
Климатските промени ја прават Преспа уште поранлива
Извештајот предупредува дека климатските промени веќе не се закана за иднината, туку фактор што денес ги засилува сите постојни проблеми. Повисоките температури, подолгите сушни периоди и сè почестите екстремни временски појави влијаат врз количината и квалитетот на водата.
Обилните врнежи можат привремено да го зголемат водостојот, но не го менуваат долгорочниот тренд доколку не се намалат притисоците врз екосистемот.
Сегашни и идни предизвици
Авторите сметаат дека најголемиот предизвик не е недостатокот на научници, туку недоволната координација меѓу Северна Македонија, Албанија и Грција.
Преспа е еден заеднички слив, а управувањето сè уште најчесто се одвива во национални рамки. Без заеднички мониторинг, размена на податоци и усогласени политики, ниту една држава сама нема да може да го заштити езерото.
Време е за придвижување
Најсилната порака на извештајот е дека науката веќе доволно предупредувала. Сега е потребно знаењето да се претвори во политики и конкретни мерки. Тоа подразбира постојано следење на состојбата на водите, подобра прекугранична соработка, намалување на загадувањето, поодржливо управување со водните ресурси и приспособување кон климатските промени.
Преспанското Езеро не е само природно богатство на три држави. Тоа е жив екосистем чија состојба влијае врз биолошката разновидност, локалната економија, земјоделството и иднината на целиот регион. Новиот извештај на ПреспаНет покажува дека научните сознанија конечно се собрани на едно место. Прашањето повеќе не е дали знаеме доволно за проблемот, туку дали институциите ќе постапат доволно брзо за да не стане неповратен.
Научната литература дава солидна, но нецелосна основа што покажува накај одат промените и колку се сериозни заканите. Главниот предизвик не е само од научна природа.
Преспа може да стане модел на европска соработка во управувањето со води или студија на случај за пропуштена можност. Иднината на преспанскиот екосистем и заедниците што виреат во него зависи од тоа дали Албанија, Грција и Северна Македонија ќе успеат да ги надминат фрагментираните национални пристапи и да прифатат вистински интегрирано, управување со заедничките води и природното наследство кое ќе биде засновано на наука и соработка.
