Skip to content
Здружението на градежни инспектори на Северна Македонија, тврди дека вештачењето во случајот „Пулс“ ја проширува надлежноста на градежниот инспектор надвор од она што го предвидува Законот за градење и предупредува дека професионалната одговорност не може да се темели само на академски титули, туку на познавање на конкретната инспекциска практика. Од Здружението бараат од вештаците и Обвинителството да одговорат на низа конкретни прашања за тоа што точно го активирало инспекцискиот надзор и врз која законска основа се извлекува одговорноста на инспекторите.
Реакцијата на Здружението на овластените општински градежни инспектори доаѓа со една централна порака: не може секој пропуст во објектот „Пулс“ автоматски да се претвори во пропуст на градежниот инспектор.
Уште во насловот на документот Здружението ја поставува својата основна теза: „Професорска титула не е лиценца за инспектор“. Со тоа директно го проблематизира стручниот капацитет на вештаците да ја оценуваат конкретната инспекциска работа, доколку немаат практично искуство во инспекциските постапки.
Здружението не тврди дека професорската титула сама по себе не е доказ за академско знаење. Нивниот аргумент е дека академското и техничкото знаење не се исто што и познавањето на секојдневната работа на инспекторот, неговите законски овластувања, начинот на започнување на надзорот и постапката што следува по констатираните неправилности.
„Објектот постои“ не значи дека инспекторот автоматски морал да го контролира
Една од најважните точки во реакцијата е поврзана со тврдењето дека самото постоење и работење на „Пулс“ било доволно за градежниот инспектор да има службена обврска да изврши контрола.
Здружението категорично го оспорува тоа толкување.
Во реакцијата се повикува на членовите 97, 131, 132 и 134 од Законот за градење и прави разлика меѓу постоењето на објектот и конкретниот законски услов што го активира инспекцискиот надзор.
Според нивното толкување, кај пренамената на објектот мора да постои конкретен предмет на надзор и конкретен повод за постапување. Тоа може да биде пријава, иницијатива, налог или друг законски предвиден основ.
Токму затоа, едно од клучните прашања што Здружението го поставува е: дали во доказите воопшто е покажано дека до конкретниот градежен инспектор стигнала пријава, иницијатива, налог или друг управен предмет со кој бил активиран неговиот надзор над „Пулс“?
Од Здружението велат дека во досега презентираните докази таков конкретен предуслов не бил покажан.
И токму тука го гледаат најголемиот проблем со вештачењето: според нив, од општото сознание дека дискотеката работела се извлекува заклучок дека градежниот инспектор морал да знае и морал да постапи, без да биде покажано кој конкретен факт, документ или службена иницијатива ја создал таа обврска.
Пренамена не значи автоматски градежен инспекциски надзор
Посебно внимание Здружението посветува на прашањето на пренамената на објектот.
Во реакцијата се прави разлика меѓу промена на намената на објект и оние случаи во кои таквата промена подразбира конкретни градежни интервенции, промена на конструкцијата, габаритот или други елементи што се предмет на градежен инспекциски надзор.
Нивната теза е дека не секоја фактичка промена во користењето на просторот автоматски создава инспекциска надлежност во смисла во која таа е претставена во вештачењето.
Здружението го проблематизира и поимот „класа на намена“, посочувајќи дека станува збор за урбанистичко-плански поим и дека несогласувањето меѓу фактичката дејност и планската класа не создава само по себе автоматска службена должност на овластениот градежен инспектор според член 131 од Законот за градење.
Клучното прашање: што точно можел да направи инспекторот?
Од реакцијата произлегува и една поширока теза: за да се утврди дали инспекторот пропуштил службено дејствие, прво мора да се утврди кое дејствие тој според закон можел и морал да го преземе.
Здружението посочува дека инспекторот не може произволно да започне постапка без законски основ и дека не може да се очекува од него да врши надзор „без законски предмет и без конкретни законски релевантни индиции“.
Тоа е важна линија на одбрана затоа што ја поместува расправата од прашањето „зошто инспекторот не видел што се случува во ‘Пулс’?“ кон прашањето „која точно законска обврска му налагала да оди таму, во кој момент и врз основа на кој акт?“
„Вештачењето не покажало стручност за инспекциска работа“
Една од најострите критики е упатена кон самото вештачење.
Здружението наведува дека во презентираните биографии на вештаците се покажуваат академски и технички квалификации, но, според нив, не се покажува доволно практично искуство во инспекциска работа.
Како примери ги наведуваат полагањето инспекторски испит, практичната работа под ментор, самостојното вршење инспекциски надзори, решавањето управни предмети и административното извршување.
Оттаму произлегува и една од најдиректните пораки во документот: ако вештаците тврдат дека одреден инспектор имал службена обврска, тогаш треба да можат да објаснат како изгледа таа обврска во реална инспекциска постапка.
Затоа Здружението предлага во утврдувањето на професионалната практика да бидат сослушани луѓе кои навистина ја извршувале таа работа: лица од надлежниот орган што ги организирал обуките и испитите, ментори, кандидати за инспектори, сегашни и поранешни градежни инспектори и раководители на инспекциски служби.
Пожарната безбедност не е само градежна конструкција
Можеби најзначајната стручна порака од реакцијата е онаа за границите на градежната експертиза.
Здружението предупредува дека пожарната отпорност на конструкцијата е само еден сегмент од целокупната пожарна безбедност.
Во реакцијата се посочува дека причините и ширењето на пожарот, пожарниот товар, евакуацијата, секторите и излезите, одзадимувањето, системите за дојава и гасење и други прашања бараат специјализирани знаења и соодветни експерти.
Со други зборови, според Здружението, не може целата сложена причинско-последична анализа на трагедијата да се сведе на тоа дали градежниот инспектор требало да утврди одредена состојба во објектот.
Тоа е важна забелешка и од аспект на самото утврдување на причината за трагедијата: конструктивната безбедност, пожарната безбедност, условите за евакуација, електричните инсталации, пиротехниката, бројот на присутни, обезбедувањето и другите елементи се различни области.
„Пулс“ имал лиценца од друга институција
Здружението особено инсистира на разграничување на надлежностите.
Во документот се наведува дека дискотеката со години работела во режим во кој лиценците за угостителска дејност ги издавал надлежен државен орган, додека условите и фактичкото вршење на дејноста биле предмет на контрола и на други инспекциски и државни институции.
Токму затоа Здружението нагласува дека градежниот инспектор не издава лиценца за дискотека и не е институцијата што контролира број на гости, обезбедување, работно време, пиротехника, електрични инсталации или други сегменти од работењето на еден угостителски објект.
Оваа поделба на надлежности е централна за нивната одбрана.
Здружението фактички предупредува дека не може пропуст на една институција автоматски да се префрли врз друга институција само затоа што сите тие се дел од поширокиот систем на контрола.
Кој навистина требало да го контролира „Пулс“?
Токму затоа во завршниот дел од реакцијата се поставува серија прашања до вештаците и Обвинителството.
Меѓу нив се: кој член од вештиот тим е квалификуван за пожарната отпорност на конструкцијата и причините и ширењето на пожарот; кој од нив е квалификуван да утврди што значи „службена должност“ на градежен инспектор; колку инспекциски надзори лично спровеле вештаците; колку записници и административни извршувања имаат изготвено и на која основа се утврдува правната надлежност на инспекторите.
Здружението бара одговор и на прашањето каде е планот, писмената наредба, иницијативата, налогот или конкретното сознание што требало да го активира надзорот над „Пулс“.
Тоа е можеби најважната порака во целиот документ.
Не е доволно да се каже дека инспекторот „требало да знае“.
Треба да се покаже од каде произлегува неговата конкретна обврска да постапи.
Здружението не бара инспекторите да бидат над законот
Во последниот дел Здружението се обидува да ја постави и границата на својата реакција.
Нивната порака, како што е формулирана во документот, не е дека градежните инспектори треба да бидат ослободени од одговорност по секоја цена.
Напротив, велат дека професијата треба да одговара за докажан професионален пропуст.
Но инсистираат на конкретна причинско-последична врска, а не на проширување на законските надлежности и на колективна вина.
Од Здружението предупредуваат дека никој не смее да биде прогласен за виновен само затоа што не е докажано дека некогаш вршел инспекциска работа, полагал инспекторски испит или имал практично инспекциско искуство, а истовремено да му се припишат конкретни службени пропусти без јасно утврден предмет и законски основ за надзор.
Прашањето што останува за судот
Реакцијата на Здружението отвора важна дилема за судскиот процес: дали во случајот „Пулс“ се утврдува конкретен професионален пропуст на конкретен градежен инспектор или, пак, на инспекторите им се припишува општа одговорност за состојбата на објектот?
Тоа не е исто.
Ако постои конкретна законска обврска, конкретен предмет, конкретен налог или друг законски основ за постапување, тогаш прашањето е дали инспекторот постапил или пропуштил да постапи.
Но ако таков основ не е покажан, тогаш според Здружението се поставува прашањето дали со вештачењето се создава обврска која не произлегува директно од законот.
И тука треба да се бара и вистинската тежина на нивната реакција.
Здружението не го оспорува само едно експертско мислење. Тоа ја оспорува методологијата со која професионалната одговорност на градежниот инспектор се поврзува со трагедијата во „Пулс“.
Во нивната верзија, прво мора да се докаже што точно било во надлежност на инспекторот, што конкретно знаел, кога го знаел, кој документ или настан му ја создал обврската да постапи и што точно би можел да направи ако постапел.
Дури потоа, според Здружението, може да се зборува за пропуст.
А уште еден чекор понатаму е прашањето за причинско-последичната врска: дали евентуалниот пропуст на инспекторот навистина е поврзан со пожарот и со последиците од него?
Тоа се прашања на кои, според Здружението, вештачењето треба да даде прецизни, стручни и законски поткрепени одговори.
Што е суштината на реакцијата?
Документот на Здружението може да се сведе на една реченица:
Не е доволно да се докаже дека „Пулс“ имал проблеми; за да се утврди одговорност на градежен инспектор, мора да се докаже дека токму тој инспектор имал конкретна законска обврска да го открие конкретниот проблем, дека имал законска можност да постапи и дека неговото непостапување е во причинско-последична врска со трагедијата.
Здружението токму тоа го бара од вештачењето и од судот.
И затоа нивната последна порака е внимателно формулирана: не бараат професијата градежен инспектор да биде над законот, туку бараат професионалната одговорност да биде утврдена врз докажани факти, законски надлежности и конкретна причинско-последична врска, а не врз претпоставки или проширено толкување на надлежностите.
Забелешка: Овој текст ги пренесува и анализира ставовите изнесени во реакцијата на Здружението на овластените општински градежни инспектори. Тврдењата на Здружението не се презентирани како судски утврдени факти, туку како нивна стручна и процесна реакција на вештачењето во предметот „Пулс“.
