Skip to content
Парадоксот е очигледен. Изјава што во секоја демократска држава би требало да предизвика единствена и недвосмислена осуда, во Северна Македонија прерасна во нова рунда меѓусебни пресметки меѓу албанските политички партии.
Откако министерката за администрација и локална самоуправа на Србија, Снежана Пауновиќ, изјави дека, доколку била на местото на Слободан Милошевиќ во деведесеттите години, би го „етнички исчистила Косово“, наместо да се отвори широк политички и општествен фронт против говорот што релативизира една од најмрачните страници од поновата балканска историја, дебатата се пренасочи кон старото политичко бојно поле: ДУИ против ВЛЕН.
Во тој момент, суштината почна да исчезнува зад партиските обвинувања.
Од осуда на изјавата до натпревар кој е поголем противник на „Српски свет“
ДУИ ја искористи ситуацијата за да ја обвини Владата и коалицијата ВЛЕН дека се премногу блиски до политики инспирирани од концептот „Српски свет“. Од друга страна, лидерите на ВЛЕН возвратија дека токму ДУИ со години дозволувала продлабочување на српското политичко и безбедносно влијание во државата и дека денешните критики се обид за прикривање на сопствените слабости.
Така, за само неколку дена, прашањето дали една изјава што асоцира на етничко чистење е неприфатлива беше потиснато од прашањето: кој е поголем противник на „Српски свет“?
Тоа е политичка замена на темата, но и пример како чувствителните национални прашања лесно стануваат средство за партиска мобилизација.
Ако концептот создава поделби, тогаш функционира
Концептот „Српски свет“, без разлика дали се анализира како политичка идеја, безбедносна стратегија или инструмент на регионално влијание, одамна не се сведува само на границите на Србија. Неговата суштина не е само во територијалните или културните претензии, туку и во создавањето политички амбиент во кој соседните држави стануваат понестабилни, а нивните внатрешни поделби подлабоки.
Во таа смисла, ако политичките партии што претендираат да ги претставуваат Албанците во Северна Македонија наместо заеднички да реагираат на изјава што го релативизира насилството врз Косово, избираат меѓусебно да се дискредитираат, тогаш се поставува логичното прашање: не е ли токму тоа една од целите на ваквите концепти на влијание?
Не затоа што некој директно управува со политичките процеси во Скопје, туку затоа што поларизацијата сама по себе станува резултат.
Наместо заеднички став, трка за политички поени
Изјавата на министерката можеше да биде момент во кој сите политички партии, без разлика на етничката припадност, ќе испратат порака дека оправдувањето или релативизирањето на етничкото чистење нема место во јавниот дискурс.
Наместо тоа, албанскиот политички блок повторно се подели.
ДУИ ја обвини ВЛЕН за сервилност кон Владата и за недоволна отпорност кон српските влијанија. Од ВЛЕН возвратија дека ДУИ нема кредибилитет да зборува за ова прашање, обвинувајќи ја за долгогодишни политички компромиси.
Резултатот е дека јавноста повеќе слушаше за тоа кој кому му е поблизок до „Српски свет“, отколку за самата тежина на изјавата што ја предизвика целата полемика.
Политичката борба ја засени суштината
Во вакви ситуации секогаш постои опасност јавниот интерес да биде заменет со партиски интерес.
Наместо дебата за говорот што може да поттикне меѓуетнички тензии, вниманието се префрли кон дневнополитичките пресметки.
Наместо институционална одговорност, доминираа меѓусебните дисквалификации.
Наместо заедничка порака дека ваквата реторика е неприфатлива, граѓаните добија уште една епизода од конфликтот меѓу ДУИ и ВЛЕН.
Кој има корист?
На ова прашање нема едноставен одговор, но политичката логика сугерира дека секоја ситуација во која меѓуетничката доверба слабее, а политичките претставници на една заедница се занимаваат повеќе со меѓусебни пресметки отколку со заеднички позиции, ја намалува способноста на државата да реагира единствено на чувствителни регионални прашања.
Затоа и не е случајно што концептот „Српски свет“ најчесто се поврзува не само со геополитички амбиции, туку и со создавање политички линии на поделба во соседството.
Не секоја поделба е последица на организирано надворешно влијание. Но секое надворешно влијание полесно функционира таму каде што домашната политичка сцена е веќе длабоко поларизирана.
Испит за политичката зрелост
За Северна Македонија ова не е само спор меѓу ДУИ и ВЛЕН. Ова е тест за капацитетот на политичките елити да препознаат кога партиската конкуренција треба да отстапи место на заеднички демократски принципи.
Осудата на реторика што повикува или оправдува етничко чистење не треба да биде прашање на партиска припадност. Таа треба да биде минимален демократски консензус.
Доколку и околу такви прашања политичките партии не можат да најдат заеднички јазик, тогаш најголемата победа не ја однесува ниту ДУИ ниту ВЛЕН.
Ја однесува политиката на поделби.
А токму тоа, без разлика како се нарекува – „Српски свет“ или со некое друго име – е амбиент во кој најлесно се поткопуваат демократската кохезија, меѓуетничката доверба и отпорноста на едно мултиетничко општество.
