Skip to content
Бугарија е земја која истовремено е на врвот на позитивните и загрижувачките европски рангирања. Земјата е лидер во ЕУ по стапка на наталитет, но населението најбрзо исчезнува. Невработеноста се намалува со една од најдобрите стапки во Унијата, но Бугарите продолжуваат да бидат најмногу изложени на ризик од сиромаштија и социјална исклученост. Бугарија останува најевтината земја за живеење во Европската унија, но во исто време има и најнизок животен стандард, објави БГНЕС.
Европскиот завод за статистика ја претставува својата годишна панорама на Европската Унија преку десетици индикатори за луѓето, економијата, бизнисот, животната средина и развојот на земјите-членки. Сепак, зад сувите бројки, јасно се издвојува земја која продолжува да живее во постојан контраст. Бугарија истовремено демонстрира отпорност на пазарот на трудот, ги подобрува приходите и минималната плата и останува една од најевтините економии во Европа. Во исто време, земјата продолжува да ги држи првите места во однос на сиромаштијата, социјалната нееднаквост, демографскиот колапс и нискиот животен стандард.
Ниту една друга земја во Европската Унија не комбинира толку многу крајности во една целокупна слика. Затоа Бугарија станува еден од најинтересните примери во новото издание на Евростат – пример за земја која постепено ја достигнува Европа во однос на економските индикатори, но продолжува сериозно да заостанува во однос на квалитетот на животот.
Демографија – Бугарија раѓа најмногу деца во ЕУ, но населението исчезнува најбрзо
Најголемиот парадокс започнува со демографијата.
Според Евростат, Бугарија е земјата со највисока стапка на фертилитет во Европската Унија – просек од 1,72 деца по жена, додека просечното ниво за ЕУ е само 1,34. По Бугарија следат Франција и Унгарија, а најниски вредности пријавуваат Малта, Шпанија и Литванија. За прв пат по години, Бугарија е единствен лидер во овој индикатор, кој го мери реалниот број на деца што една жена би ги родила во својот живот.
На прв поглед, ова изгледа како добра вест за земјата. Сепак, не успева да ги компензира другите демографски процеси.
Всушност, Бугарија останува земјата со најбрзо опаѓачко население во целата Европска Унија. За периодот 2015–2025 година, населението на земјата се намали за 8,4%, што е најголем пад меѓу сите земји-членки. Додека во повеќето западноевропски земји населението расте благодарение на миграцијата, Бугарија продолжува да губи луѓе и поради негативниот природен прираст и емиграцијата.
Оваа комбинација ја става земјата во исклучително неповолна ситуација. Иако бугарските семејства имаат повеќе деца во просек од другите Европејци, бројот на жени во репродуктивна возраст се намалува секоја година, населението старее, а стапката на смртност останува меѓу највисоките во Европа.
Така, Бугарија се наоѓа во необична позиција – лидер во плодноста и во исто време лидер во депопулацијата.
Сликата е надополнета со уште еден алармантен индикатор.
Просечниот животен век во Бугарија достигнува 75,8 години, што останува најниска вредност во Европската унија. Разликата со европскиот просек е повеќе од пет години. Додека во Шпанија, Италија и Малта луѓето живеат во просек над 84 години, Бугарите продолжуваат да бидат на дното на европската ранг-листа.
Евростат известува за одредено закрепнување по пандемијата COVID-19, но Бугарија сè уште не успеала да го достигне. Високата смртност, стареењето на населението, хроничните болести и регионалните нееднаквости во пристапот до здравствена заштита продолжуваат да влијаат врз овој индикатор.
Како резултат на тоа, Бугарија се оформува како една од земјите што најбрзо стареат во Европа – тренд што ќе изврши зголемен притисок врз пазарот на трудот, пензискиот систем и здравствената заштита во наредните децении.
Пазарот на трудот – една од ретките области во кои Бугарија постепено се приближува кон Европа
За разлика од демографската слика, пазарот на трудот покажува значително попозитивен тренд.
Во 2025 година, вработеноста во Европската Унија достигнува рекордни 76,1% од населението на возраст помеѓу 20 и 64 години. Ова е највисокото ниво измерено досега од Евростат.
Бугарија е веќе блиску до европскиот просек и продолжува постепено да го намалува растојанието со западноевропските земји. Малта, Холандија, Чешка, Шведска и Естонија остануваат лидери, каде што работат повеќе од четири од секои пет лица на работоспособна возраст.
Динамиката на невработеноста е уште поиндикативна.
Просечната стапка на невработеност во ЕУ во 2025 година е 6%, при што најниските вредности ги пријавиле Чешка, Полска и Малта, а највисоките – Шпанија, Финска и Грција.
Бугарија не е меѓу земјите со најниска невработеност, но е меѓу земјите со најголемо подобрување во последната година.
Според Евростат, невработеноста во нашата земја се намалила за 0,7 процентни поени во споредба со претходната година – едно од трите најголеми подобрувања во Европската Унија. Само Грција известува за подобар резултат, каде што падот достигнува 1,2 поени, а Шпанија е веднаш пред Бугарија со намалување од 0,9 поени..
Ова значи дека бугарскиот пазар на трудот продолжува да покажува отпорност и покрај забавувањето на европската економија.
За ова постојат неколку причини – хроничниот недостиг на работна сила, рекордно нискиот број на невработени, силната побарувачка за персонал во индустријата, градежништвото и услугите, како и постепеното зголемување на платите.
Тука се појавува еден од најинтересните парадокси.
Додека Европа е сè повеќе загрижена за недостигот на работници, Бугарија веќе се соочува со истиот проблем, но од сосема друга причина – не затоа што економијата расте екстремно брзо, туку затоа што населението се намалува. Сè помалку луѓе влегуваат на пазарот на трудот, што природно ја намалува невработеноста, но во исто време ги става бизнисите во сериозен недостиг на персонал.
