Skip to content
За првпат во својата 52-годишна историја нуклеарната централа „Козлодуј“ ќе ја намали моќноста на еден од своите блокови поради екстремно нискиот водостој на Дунав. На 21 август петтиот блок превентивно ќе биде растоварен за околу 120 мегавати, откако продолжената суша и натамошното опаѓање на реката почнаа директно да го ограничуваат и производството на електрична енергија во Бугарија.
Одлуката ја потврди бугарското Министерство за енергетика, кое соопшти дека станува збор за мерка за обезбедување безбедно и стабилно работење на централата. Моќноста на петтиот блок е нешто над 1.000 мегавати, што значи дека намалувањето ќе изнесува приближно една десетина од неговото производство.
Тоа што се случува во „Козлодуј“, сепак, не е изолиран бугарски проблем. Нискиот Дунав во последните недели веќе го погоди производството на струја во Романија и Унгарија, а една од најважните европски реки постепено станува и линија на нова енергетска ранливост за целиот регион.
Зошто нискиот Дунав е проблем за нуклеарна централа?
Намалувањето на моќноста не значи дека реакторот во „Козлодуј“ останува без вода за директно ладење, ниту дека станува збор за нуклеарен инцидент.
Бугарското Министерство за енергетика посочува дека водата од Дунав во овој случај се користи за ладење на пареата во кондензаторите, кои се наоѓаат во ненуклеарниот дел на централата. Таа вода не се користи за директно ладење на нуклеарните реактори.
Но, без доволно вода не може нормално да функционира целиот процес на производство на електрична енергија. Затоа централата располага со сопствена крајбрежна пумпна станица и дополнителна инфраструктура што треба да обезбедува вода и кога Дунав е низок.
Овојпат, сепак, хидролошките услови отидоа чекор подалеку.
Уште на почетокот на јули во „Козлодуј“ била формирана посебна работна група, откако прогнозите покажале продолжено опаѓање на Дунав и долготрајна суша во Западна и Централна Европа. Во средината на август властите сè уште уверуваа дека централата работи според планот, но само неколку дена подоцна прогнозите за водостојот се влошиле доволно за да биде донесена одлуката за превентивно намалување.
Токму тоа ја прави мерката историска: во повеќе од половина век работа „Козлодуј“ досега немал потреба да ја намалува моќноста на блок поради вакви екстремни метеоролошки и хидролошки услови.
Дунав веќе ги запре реакторите во Романија
Бугарија всушност подолго од соседите успеваше да го избегне сценариото што веќе се случи во Романија.
Нуклеарната централа „Чернавода“, која во нормални услови обезбедува околу една петтина од романското производство на електрична енергија, во јули го исклучи првиот реактор поради рекордно нискиот Дунав. На 13 август беше запрен и вториот реактор, со што Романија привремено остана без производство од својата единствена нуклеарна централа.
Романските власти претходно презедоа необични и итни мерки за да обезбедат доволно вода. Се продлабочуваше коритото, беа отстранувани подводни пречки, а баржи наполнети со камен беа потопувани со цел дел од водата да се насочи кон системот на централата.
Интервенциите само привремено го одложија исклучувањето.
Слична битка со Дунав води и Унгарија. Нуклеарната централа „Пакш“, клучна за унгарскиот електроенергетски систем, во еден момент работеше со околу една четвртина од својот капацитет. Будимпешта презеде инженерски интервенции за локално да го подигне нивото на реката и засега успеа да избегне целосно запирање на централата.
Така, во рок од неколку недели, три нуклеарни централи долж и во близина на истиот речен систем се соочија со ограничувања предизвикани од сушата.
Од рекорден извоз до намалување на производството
Особено значајно е што Бугарија до неодамна беше една од земјите што го амортизираа енергетскиот дефицит во соседството.
На почетокот на август бугарските власти објавија дека земјата бележи рекорден извоз на електрична енергија, токму во период кога Романија и Унгарија имаа проблеми со нуклеарното производство. „Козлодуј“ со своите два активни блока е столб на бугарскиот систем и вообичаено обезбедува околу една третина од електричната енергија во земјата.
Со намалувањето на петтиот блок за 120 мегавати, не станува збор за недостиг што сам по себе може да го дестабилизира системот. Бугарија располага со термоцентрали, фотоволтаици, батериски системи и други извори кои можат да покријат дел од загубеното производство.
Но, проблемот добива поинаква тежина ако нискиот водостој продолжи и ако ограничувањата се прошират или потраат.
На бугарскиот пазар „ден однапред“, струјата за испорака на 21 август достигна просечни 169,08 евра за мегават-час, што е за 9,92 проценти повеќе од претходниот ден. Тој раст не може автоматски да се припише само на намалувањето во „Козлодуј“, бидејќи цените зависат од производството, потрошувачката, временските услови и прекуграничната трговија во целиот регион. Но, помалку расположлива евтина базна енергија во момент кога соседните системи веќе се под притисок е дополнителен ризик за пазарот.
Токму тука нискиот Дунав престанува да биде само приказна за суша и пресушени речни брегови.
Реката е дел од инфраструктурата врз која се потпираат нуклеарни централи, хидроцентрали, индустријата, транспортот и прекуграничната трговија со енергија. Кога нејзиниот водостој паѓа до историски ниски нивоа, проблемот се пренесува од природата директно во електроенергетскиот систем.
Случајот со „Козлодуј“ затоа е повеќе од намалување од 120 мегавати. Фактот дека мерка која никогаш не била потребна во 52 години работа сега станува неопходна покажува колку брзо продолжената суша може да ги промени условите врз кои со децении се планирала енергетската инфраструктура на Балканот.
