Тивката „војна“ меѓу Србија и Бугарија, причини исти како и македонските

Кога треба да се зафатите со работа во Србија – тука е Радев, поранешниот претседател, а наскоро и премиер на Бугарија. Овој поранешен воен пилот е во политичкиот живот на Бугарија од 2017 година, а во тој период Софија дури и пет пати го блокираше пристапот на Србија кон Европската Унија под образложение дека го прави тоа затоа што е незадоволна од положбата на бугарското малцинство во Србија.

Тоа го направи во декември минатата година, а бидејќи не е исклучено дека кластерот 3 би можел повторно да се дискутира во јуни, прашањето е дали можеме да очекуваме таа да продолжи или да ја омекне политиката, прашува во анализата српски Блиц.рс.

Марко Савковиќ, виш советник на „Исак фонд“, за „Блиц“ изјави дека верува оти „целосна, систематска блокада е малку веројатна“.

„Пореално е да се појават повремени притисоци, имено во врска со третманот и правата на бугарското малцинство. Радев го најави ова уште порано кога беше претседател. Верувам дека Бугарија, како земја што неодамна влезе во Еврозоната, е во интерес да се претстави како конструктивна членка “, нагласи Савковиќ.

Тој потсетува дека дури и кога блокираше, Бугарија не беше „лидер“.

„Денес, кога зборуваме за напредок, зборуваме за проблеми од различна природа: санкции против Русија за едниот, владеење на правото за другиот, Косово за третиот“ – ”, набројува Савковиќ.

Отворањето на кластер во рамките на Брисел се дискутира кога Советот на ЕУ ја става темата на маса. Праксата покажа дека тоа треба да биде два до три пати годишно, и дека треба да биде на дневен ред во мај или јуни, а потоа и на крајот од годината.

Ако се осврнеме назад, Бугарија веќе беше меѓу земјите што ја блокираа Србија пет пати, имено во:

• Декември 2025 година блокиран кластер 3
• Декември 2024 година блокиран кластер 3
• Во јуни 2021 година, ги блокираше кластерите 3 и 4
• Го блокираше поглавјето 2 во декември 2020 година
• Во јануари 2017 година, го блокираше Поглавјето 26, а во јануари 2016 година ја поддржа Хрватска во блокирањето на Поглавјето 26

Што навистина има Софија против Белград?

Дел од одговорот го даде Радев. Кога, од претседателска позиција, во јуни 2024 година, објави дека неговата земја може да ја преиспита поддршката на Србија за Европската Унија, тој објасни дека тоа е поради, како што рече, начинот на кој Белград се однесува кон бугарското малцинство во земјата.

„Главниот критериум според кој ќе го оценуваме и поддржуваме напредокот на земјите од Западен Балкан е токму положбата на нашите сонародници во секоја земја – условите за економски и социјален развој и, пред сè, нивната способност да го бранат својот национален идентитет, јазик, култура и историско сеќавање“, објасни Радев во тоа време.

Ова беше изненадување затоа што, кога беше во Србија пет години претходно, рече дека „многу е постигнато за тоа национално малцинство во Србија“.

Потоа, по две години, повторно дојде во Белград, но со малку поинаков став.

„Очекуваме дека нашето национално малцинство ќе почувствува посилна поддршка од српската држава“, рече Радев.

Дополнителна тежина создава фактот што во 2021 година, Бугарија стави вето на процесот на приклучување на Северна Македонија кон ЕУ, обвинувајќи ја владата во Скопјe за говор на омраза кон Бугарите.

„Можно е да се најде решение“

Милош Павковиќ, од Центарот за европски политики, претходно изјави за „Блиц“ дека досега се слушнати поплаки за економската состојба.

„Забелешките, како што се слушнаа, се однесуваат на малцинствата што живеат во пограничната област на Србија кон Бугарија, а Софија постојано се жалеше на нивната економска состојба. Со оглед на искуството на Бугарија во блокирањето на Северна Македонија, блокадата не е изненадување. Но, не би ја споредил со Скопјe бидејќи ми се чини дека овој проблем е полесен за решавање. Можно е да се најде решение“, рече Павковиќ.

А во платформата за заштита на правата на бугарското малцинство, забелешките се однесуваат на:

• воведувањето на бугарскиот јазик во системот на образование, информирање и службена употреба
• промените во законот за избори за поголемо учество на бугарското малцинство во политичкиот живот
• вршењето верски служби на мајчин јазик и „враќањето“ на манастири и цркви на Бугарската православна црква (која инаку не е регистрирана во регистарот на цркви и верски заедници во Република Србија).

Дополнителна тешкотија во односите создава фактот што важечките законски решенија во Бугарија не предвидуваат постоење на национални малцинства и дека сите граѓани се дефинирани како Бугари од различно етничко потекло, па затоа на Србите во Бугарија не им се гарантирани овие права.

Според последниот попис, во Србија живеат 12.918 граѓани кои се идентификуваат како Бугари. Според пописот, најмногу Бугари има во:

• Босилеград 4.075
• Димитровград 3.669
• Белград во 899
• Ниш 774
• Војводина 1.123