Дали постои заговор против Путин? Каква улога игра Шојгу?

Кремљ драстично ги засили безбедносните мерки околу претседателот Владимир Путин. Наводно, потегот бил поттикнат од растечкиот страв од обиди за атентат и државен удар. Таа информација доаѓа од извештај на европска разузнавачка агенција, кој беше цитиран од рускиот истражувачки медиум „Важни приказни“ (Vážnye istórii) и објавен од американскиот CNN и Financial Times.

Наводните заговори насочени кон државен удар во Русија ги поделија набљудувачите на два табора. Едната страна верува дека такво сценарио е веројатно и дека постои директна закана за Путин. Како доказ за ова, тие посочуваат успешни операции спроведени од украинските разузнавачки агенции во и надвор од Русија. Спротивната страна, од друга страна, смета дека такво нешто е малку веројатно и ги гледа информациите што се појавија како дел од кампања дизајнирана да ја дестабилизира руската елита, пишува Дојче Веле..

Сепак, повеќето експерти се согласуваат дека Путин е загрижен за својата лична безбедност. Тие исто така се согласуваат дека тензиите во руската елита се во пораст – поради, меѓу другото, економските тешкотии, како и притисокот што го вршат безбедносните служби врз технократите.

Шојгу е означен како „дестабилизирачки фактор“

Разузнавачкиот извештај го класифицира Сергеј Шојгу – поранешниот министер за вонредни ситуации и одбрана на Русија и сегашен секретар на Рускиот совет за безбедност – како „потенцијален дестабилизирачки фактор“. Иако наводно го изгубил своето поранешно влијание, поранешниот министер сè уште би можел да претставува потенцијален ризик за структурата на моќ на Путин, според Роман Анин, основач на Important Stories, независен истражувачки руски медиум со седиште во Рига. Анин сугерира дека во Русија „тензиите меѓу безбедносните служби се зголемиле“ и дека „борбите меѓу клановите“ се интензивирале, додека улогата на Путин како посредник меѓу елитите е намалена.

„Со години, Шојгу беше водач на исклучително влијателен клан. Како министер за одбрана и шеф на Министерството за вонредни ситуации, тој успеа да доведе голем број луѓе под своја команда и да ги интегрира во корумпирани мрежи. Тоа е, во суштина, нешто слично на мафијашка омерта“, вели Анин во интервју за ДВ.

Сергеј Шојгу и Владимир Путин се пријатели многу години. Тие поминуваа одмори заедно, а фотографиите објавени од Кремљ ги покажуваат како берат печурки или ловат риба заедно во тајгата. Шојгу го водеше Министерството за вонредни ситуации под Путин дванаесет години. Путин го назначи за министер за одбрана во 2012 година, а во 2024 година беше разрешен и заменет од Андреј Белоусов. Според набљудувачите, Шојгу паднал во немилост, меѓу другото, поради неуспехот на фронтот во Украина.

Со оглед на кривичното гонење на неговите поранешни заменици, Шојгу има причина да се плаши дека истата судбина може да го снајде, вели Анин. Најновото во таа серија апсења беше лишувањето од слобода на Руслан Чаликов во март оваа година. Тој поранешен заменик-министер за одбрана беше обвинет за основање криминална организација. Нејзините членови наводно проневериле јавни средства и учествувале во поткуп помеѓу 2017 и 2024 година. Тимур Иванов, кој беше уапсен во 2024 година, беше осуден на 13 години затвор во сличен случај. Павел Попов беше осуден на 19 години. Кривичната постапка против Дмитриј Булгаков, кој беше и заменик-министер за одбрана, сè уште е во тек.

Путин се плаши за сопствената безбедност

Според извештаите на европската разузнавачка агенција на кои се повикува порталот „Големи приказни“, Путин се плаши од потенцијален атентат од страна на членови на руската политичка елита – и таков во кој би можеле да се користат беспилотни летала. Во април, анонимниот руски Телеграм канал „ВЧК-ОГПУ“ објави дека Кремљ се плаши од закани поврзани со домашните случувања. Меѓу другото, се зборуваше за потенцијални напади со беспилотни летала организирани директно во Москва и неконтролирани надвор од Русија. Традиционалната воена парада на Црвениот плоштад по повод Денот на победата – по повод крајот на Втората светска војна – наводно беше на работ да биде речиси целосно откажана. Бидејќи разузнавачките агенции сметале дека е исклучително опасно да се одржи таков настан оваа година, Путин наводно бил многу блиску до целосно откажување на парадата.

Во меѓувреме, безбедносните мерки се заоструваат во главниот град. Во неколку области беа прекинати комуникациските врски, во центарот на градот беа распоредени мобилни системи за електронско војување, а безбедносните протоколи во Кремљ беа заострени. Бидејќи Путин е навистина загрижен за својата безбедност, Кремљ на крајот одлучи за парада од помал обем, напиша политикологот Екатерина Шулман на својот канал Телеграм. Таа, исто така, истакнува дека Путин ја намалил фреквенцијата на своите јавни појавувања: „Кога безбедноста е врвен приоритет, тогаш најбезбедниот начин е едноставно да не се појавува никаде“.

Според политичкиот аналитичар Абас Гаљамов, успешните атентати врз руски генерали – кои им се припишуваат на украинските разузнавачки служби – се исто така причина за загриженост за Путин. „Според тоа, безбедноста е поважна за Путин од неговиот јавен имиџ“.

Може ли Шојгу да предводи државен удар?

Во разговор за ДВ, Гаљамов тврди дека внатрешните конфликти во руските безбедносни агенции и елити се интензивираат и дека одредени фракции дејствуваат со зголемена независност – заобиколувајќи ја традиционалната улога на Кремљ како медијатор. Сепак, според него, елитите сè уште избегнуваат отворена конфронтација, избирајќи наместо тоа да почекаат и да видат како ќе се развиваат работите, за да можат да се прилагодат на тоа. Гаљамов, сепак, останува скептичен во врска со улогата на Шојгу. Тој го гледа поранешниот министер како ослабена фигура на која ѝ недостасуваат потребните ресурси и поддршка.

Екатерина Шулман забележува дека извештаите објавени од Фајненшл тајмс и Си-Ен-Ен не зборуваат за „заговор предводен од Шојгу“.

Британскиот политиколог и експерт за Русија, Марк Галеоти, ги отфрла извештаите за наводен заговор против Путин како „намерна дезинформација“. Тој тврди дека тие не ја одразуваат вистинската закана. Коментирајќи го британскиот неделник Спектејтор, тој посочува на „ненадеен бран извештаи“ кои „сомнително личат на психолошка хирургија“. Целта, сугерира тој, е да се „поттикне параноја кај руската елита“, наместо да се даде „сериозна проценка“ на ситуацијата. Според Галеоти, Сергеј Шојгу нема авторитет, а водечките луѓе немаат доверба во него потребна за да изврши државен удар.

Зошто елитата нема да го собори Путин?

Владејачките елити не се монолитна група со заеднички интереси, нагласува политичката аналитичарка и поранешна вработена во Руската централна банка, Александра Прокопенко, на YouTube каналот „Карнеги Политика“. Тоа, тврди таа, е причината зошто досега немало значајни обиди за државен удар. Исклучок, забележува тој, бил востанието од јуни 2023 година, предводено од Евгениј Пригожин, основачот на платеничката група Вагнер.

Прокопенко го опишува системот на моќ на Путин како низа пирамиди, изградени околу индивидуални покровители и поврзани со распределба на ресурси и пристап до процесите на донесување одлуки. Во тој модел, на учесниците им недостасува заеднички координативен центар и затоа нема предуслови за каков било вид колективна акција. Додека претставниците на тој систем добиваат повеќе од Путин отколку што би можеле без него, дотогаш нема поттик за отворен конфликт, вели Прокопенко.

Сепак, тоа не ја исклучува можноста ситуацијата да се промени, ако ресурсите во системот почнат да се намалуваат. Поради војната и санкциите, тој „колач“ веќе е намален и сега се распределува во корист на војската и сродните индустрии. Ова ја интензивира конкуренцијата меѓу влијателните групи и ја поткопува стабилноста на постојната коалиција. Во исто време, забележува Прокопенко, различни фракции во системот се обидуваат да го насочат вниманието на Путин кон нивните специфични интереси.

Прокопенко го карактеризира ова не како борба за промена на политичката насока, туку како борба за пристап до ресурси и за позиција во самиот центар на процесот на донесување одлуки. Според неа, двосмисленоста на правилата на системот оди во корист на Путин. Ги дели елитите, ги принудува да ја покажат својата лојалност и служи како потсетник дека имотните права во Русија не зависат од владеењето на правото, туку од политичката волја на Кремљ.