Skip to content
Деветти Мај не е само датум од историските учебници, туку ден што потсетува на една од најголемите победи на човештвото – победата над фашизмот, над идеологијата што донесе масовна смрт, уништување и страдање какво што светот дотогаш не познавал.
Тоа е ден кога Европа и светот се сеќаваат на крајот на Втората светска војна во Европа во 1945 година, по капитулацијата на нацистичка Германија, но и ден што опоменува колку скапо може да чини кога омразата, национализмот и идејата за надмоќ ќе станат државна политика.
Втората светска војна однесе повеќе од 60 милиони човечки животи. Меѓу жртвите имаше војници, цивили, деца, цели семејства и народи кои беа изложени на прогон, масовни убиства и концентрациони логори.
Од концентрациони логори до слобода
Холокаустот останува едно од најмрачните сведоштва за тоа до каде може да доведе фашистичката идеологија, кога луѓето се делат според вера, етничка припадност, политичко уверување или потекло.
Разурнати градови, уништени држави и генерации обележани со трауми беа цената што светот ја плати за обидот на нацистичка Германија и нејзините сојузници со војна и сила да воспостават доминација врз Европа и светот.
Но Деветти Мај е и симбол на отпорот. Тој потсетува дека различни народи, држави и политички системи успеале да се обединат пред заедничката опасност. Антифашистичката коалиција, составена од земји кои често имале различни интереси и идеологии, успеа да покаже дека во моменти кога се загрозени слободата, човечкото достоинство и мирот, заедничката борба е поважна од поделбите. Победата над фашизмот не беше само воена победа, туку и цивилизациска порака дека светот не смее да дозволи една идеологија заснована на омраза и насилство повторно да стане доминантна сила.
За Македонците со победата над фашизмот, дојде и државноста
За Македонија, како дел од тогашната антифашистичка борба во рамки на југословенското движење на отпорот, Деветти Мај има и дополнително значење. Илјадници македонски борци учествуваа во Народноослободителната борба, а многумина ги положија своите животи во борбата против фашизмот. Токму врз темелите на антифашистичката борба се поставени и современите вредности на слободата, еднаквоста и правото на народите сами да одлучуваат за својата иднина.
Во време кога Европа повторно се соочува со војни, радикален национализам, говор на омраза и обиди за ревизија на историјата, одбележувањето на Деветти Мај добива уште поголема важност. Тој ден не треба да биде само церемонијален спомен на минатото, туку потсетник дека мирот, демократијата и слободата не се дадени еднаш засекогаш.
Историјата покажала дека кога општествата ќе почнат да ги релативизираат злосторствата на фашизмот, кога ќе се заборават милионите жртви и кога омразата ќе се претставува како патриотизам, тогаш повторно се отвора простор за опасни идеи што можат да доведат до нови конфликти.
Токму затоа Деветти Мај треба да се слави и памети. Не како формалност, туку како ден на сеќавање, предупредување и почит кон сите што се бореле и загинале за свет без фашизам. Тоа е ден што потсетува дека мирот и слободата се избор што секоја генерација мора повторно да го брани.