Пријателство или влијание: Зошто Си Џинпинг е во Северна Кореја?

Кинескиот претседател Си Џинпинг вети дека ќе ги зајакне своите односи со севернокорејскиот лидер Ким Џонг Ун во ретка државна посета на Пјонгјанг.

Навивачки толпи кои извикуваа добредојде на корејски и кинески јазик ги исполнија улиците на главниот град – од аеродромот до централниот плоштад Ким Ил Сунг, каде што чекаше воена почесна гарда и транспарент кој ја најавуваше врската меѓу двајцата како „нескршлива“.

Си му рече на Ким дека е подготвен да работи заедно за да го насочи односот кон нови височини.

Но, не било секогаш вака – и има многу повеќе во оваа посета отколку едноставно потврдување на соседските врски, анализита Бо-Би-Си.

За Си, Северна Кореја е сосед што Кина не може ниту да го контролира, ниту да си дозволи да го изгуби.

Двете страни често го опишуваат својот однос како „искован во крв“, алудирање на Корејската војна.

Сепак, во последниве години, недовербата ги затегна врските. А сега Пекинг се обидува да ја врати власта врз стратешки витален, но длабоко непредвидлив партнер.

Кина сака стабилност на својата граница и влијание во Пјонгјанг, но без да биде вовлечена во кризи предизвикани од нуклеарните амбиции на Северна Кореја.

Значи, посетата на Си оваа недела веројатно ќе биде помалку за пријателство, а повеќе за влијание.

Сеул верува дека тој може да се обиде да ја позиционира Кина како посредник меѓу Северна Кореја и САД, но Пекинг може да има други мотиви.

Западни дипломатски извори за Би-Би-Си велат дека Кина станува сè позагрижена за растечкото партнерство меѓу Пјонгјанг и Москва.

По средбата со рускиот лидер Владимир Путин минатата недела, Си можеби сака да се осигури дека го држи и севернокорејскиот лидер Ким Џонг Ун под контрола, особено бидејќи Пекинг го зголемува своето присуство на глобалната сцена.

Затоплување на затегнатите врски

Заладувањето меѓу Пекинг и Пјонгјанг беше видливо, дури и суптилно.

Тие едвај ја одбележаа 75-годишнината од дипломатските односи во октомври 2024 година. Јавните пораки беа пригушени.

Амбасадорот на Кина не присуствуваше на прославите за основање на Северна Кореја претходниот месец. Немаше размени на високо ниво во текот на целата година, што е во остра спротивност со сè потоплиот однос на Пјонгјанг со Москва.

Таа растечка блискост со Русија го вознемири Пекинг.

По руската инвазија на Украина, Северна Кореја ја прошири воената соработка со Путин, што кулминираше со меѓусебен одбранбен договор што беше потпишан за време на посетата на Путин на Пјонгјанг во 2024 година.

Околу 2.300 севернокорејски војници загинаа борејќи се за Русија против Украина, според истрагата на Би-Би-Си. Пјонгјанг е обвинет и за снабдување со муниција за воените напори на Русија во замена за нафта и помош, развој на настаните што ги вознемири Вашингтон и неговите сојузници, а тивко ја потресе Кина.

„Кина сака да осигури дека нејзините интереси во однос на Северна Кореја се заштитени во време на брза конвергенција меѓу Москва и Пјонгјанг“, додава Анкит Панда, специјалист за нуклеарна политика во Карнеги фондацијата за меѓународен мир.

Кина има само еден формален договор за одбрана, а тоа е со Северна Кореја.

Значи, Пекинг веројатно нема да го поздрави сценариото каде што Русија ќе стане доминантно влијание во Пјонгјанг. Посигурен, помалку зависен Ким би значел намалена кинеска моќ.

Пекинг одговори со обид да го ресетира односот. Кон крајот на минатата година, Си го покани Ким на воена парада во Пекинг, држејќи го истакнат покрај себе покрај Путин.

Ова беше нивниот прв официјален самит по шест години. Си ги пофали двајцата како „добри соседи, добри пријатели и добри другари поврзани со заедничка судбина“ и повика на поблиска стратешка координација. Во јавните изјави отсуствуваше какво било споменување на нуклеарниот арсенал на Северна Кореја.

Пекинг има „мешани чувства“ во врска со растечкото партнерство меѓу Пјонгјанг и Москва, вели Ли Сеонг-хјон, гостин-студент во Азискиот центар на Универзитетот Харвард.

Од една страна, партнерството „го одвлекува вниманието на Вашингтон и ја комплицира стратегијата на САД во повеќе театри, што индиректно и користи на Кина“, вели Ли.

Но, додава тој, проширувањето на воената соработка меѓу Русија и Северна Кореја би можело да предизвика посилен трилатерален воен одговор од САД, Јапонија и Јужна Кореја, што би го загрижило Пекинг.

Тоа е и причината зошто Кина не ја поддржува нуклеарната програма на Пјонгјанг – бидејќи тоа би го зголемило вклучувањето на САД во регионот и нејзините сојузи тука.

Но, ниту Кина не се соочува директно со проблемот. Во 2022 година, Кина и Русија ставија вето на резолуцијата на Обединетите нации предводена од САД за воведување нови санкции поради ракетните тестови на Северна Кореја.

Доколку Кина заземе цврст став против нуклеарната програма на Пјонгјанг, „ова само повеќе ќе ја турне Северна Кореја во прегратката на Путин“, вели Виктор Ча, претседател на одделот за надворешна политика во Центарот за стратешки и меѓународни студии.

Прагматичниот партнер

Но, Ким не може да си дозволи да го отуѓи ниту својот најголем извор на помош.

Извозот на Кина во Северна Кореја скокна на околу 2,3 милијарди долари (1,7 милијарди фунти) минатата година, што е највисоко ниво за шест години. Патничките возови меѓу Пекинг и Пјонгјанг беа повторно воспоставени претходно оваа година по 6 годишна пауза.

Аналитичарите велат дека и ова е пресметан напор од страна на Пекинг да го врати Пјонгјанг во својата орбита.

За Ким, тоа е прагматичен избор. Ако војната во Украина заврши, потребата на Русија за поддршка од Северна Кореја би можела да се намали. И за разлика од изолираниот Путин, Си ги пречекува светските лидери во Пекинг.

Затоа, Ким треба да се осигура дека нема да остане да се потпира на ослабен партнер.

Но, овој однос беше проблематичен од самиот почеток.

Ким наследи моќ со приоритети што се разликуваа од приоритетите на неговиот татко. Додека Ким Џонг Ил постојано ја посетуваше Кина и се потпираше на поддршката од Пекинг, неговиот син брзо дејствуваше за да ја забрза нуклеарната програма на Северна Кореја. Во првите шест години на власт, Ким надгледуваше околу 90 балистички ракетни тестови и четири нуклеарни детонации – повеќе од неговите татко и дедо заедно.

Ова го вознемири Пекинг. А потоа погубувањето на чичкото на Ким, Џанг Сонг Тек, кој Кина го сметаше за стабилизирачка фигура, го продлабочи јазот.

Си одговори со ретки дипломатски сигнали на незадоволство, посетувајќи ја Јужна Кореја во 2014 година пред воопшто да се сретне со Ким: потег што беше широко оценет како презир.

Северна Кореја одговори нарекувајќи ја Кина „отвратник и наш непријател“.

Дури во 2018 година, кога санкциите поради неговата нуклеарна програма почнаа да се влошуваат, Ким го направи своето прво познато патување во странство.

Се качи на својот оклопен воз и се упати кон Пекинг. Таа средба го означи почетокот на претпазлива рекалибрација.

Ким потоа ќе се сретне со американските и јужнокорејските лидери, но тоа секогаш беше по консултација со Кина. Пораката беше јасна: Пјонгјанг нема да преговара без поддршката на Пекинг.

Денес, Северна Кореја служи и како тампон и како товар за Кина. Ги држи американските сили на растојание, но нејзините тестови на оружје го дестабилизираат регионот.

Во меѓувреме, Ким сака кинеска заштита – без кинеска контрола.

Ниедна страна не ѝ верува целосно на другата. Но, засега, и двете страни веруваат дека им е потребна другата и дека тоа е доволно за да продолжат да разговараат.