70 години Евровизија: Како геополитичките случувања го делат овој настан

70 години Евровизија годинава требаше да бидат прослава на музиката, телевизијата и европската поп-култура, но јубилејното издание во Виена се претвора во сцена на која геополитиката повторно пее погласно од песните. Наместо само светла, костими и рефрени, натпреварот е обележан со бојкоти, протести и спорот околу учеството на Израел во време на војната во Газа, што го отвори најтешкото прашање за Евровизија: може ли настан создаден за обединување да остане надвор од политиката кога Европа е длабоко поделена.

Евровизија од своето основање во 1956 година се претставува како телевизиски проект на заедништво, културна размена и „обединување преку музика“. Европската радиодифузна унија и годинава го користи токму тој јазик, најавувајќи го 70-годишниот јубилеј како голема прослава на креативност, поврзување и глобално ширење на брендот, вклучително и ново азиско издание на натпреварот. Но реалноста во Виена покажува дека симболиката на единство сè потешко ја издржува тежината на војните, протестите и дипломатските линии на поделба.

Најголемиот спор е учеството на Израел. Пет земји, Ирска, Шпанија, Холандија, Словенија и Исланд, го бојкотираат натпреварот поради израелското присуство и во знак на протест против војната во Газа. Дел од нив наместо Евровизија емитуваат алтернативна програма, од документарци за Газа до специјални музички и телевизиски содржини, што покажува дека бојкотот не е само дипломатска порака, туку и медиумски чин насочен кон домашната публика.

Европската радиодифузна унија инсистира дека Евровизија е неполитички натпревар меѓу јавни сервиси, а не меѓу влади. Но тој аргумент сè потешко поминува кај критичарите, кои потсетуваат дека Русија беше исфрлена од натпреварот по инвазијата врз Украина, додека Израел останува дел од програмата и покрај силните повици за суспензија. Токму оваа споредба ја прави кризата толку длабока: за едни, Евровизија мора да ја задржи отвореноста; за други, неутралноста станува лицемерна кога различни војни добиваат различен третман.

Политиката, сепак, не е нов гостин на евровизиската сцена. Гласањето со години се чита низ регионални блокови, дијаспори, историски блискости и дипломатски тензии. Украина стана симбол на европска солидарност по руската агресија, Балканот често гласаше низ културна и јазична блискост, а западноевропските земји одамна се жалат дека песната не е единствениот критериум. На 70-годишнината, старата вистина само стана повидлива: Евровизија е музички натпревар, но и политички барометар на континентот.

Оваа година дополнителен проблем е довербата во гласањето. По силната поддршка што ја доби Израел во јавното гласање во претходните изданија, се отворија прашања за организирани кампањи, дијаспорско мобилизирање и влијание врз телевоутингот. Според меѓународни извештаи, Европската радиодифузна унија ги заострила правилата, меѓу другото и со намалување на бројот на дозволени гласови по лице, обидувајќи се да ја намали перцепцијата дека натпреварот може да се претвори во геополитичка мобилизација преку телефони и апликации.

Но и покрај бојкотите, Евровизија не се распаѓа. Напротив, билетите во Виена остануваат барани, Бугарија, Романија и Молдавија се враќаат на натпреварот, а шоуто и понатаму има публика што го гледа како редок простор каде Европа може истовремено да биде сериозна, кичеста, емотивна и апсурдна. Токму во тоа е парадоксот на Евровизија: колку повеќе се обидува да биде бегство од политиката, толку повеќе политиката ја користи нејзината сцена.

Во 70-тата година, Евровизија не е само песна за три минути, туку огледало на Европа што не знае како да ја одвои културата од војната, телевизијата од дипломатијата и забавата од моралната позиција. Виена годинава ќе има светла, кореографии и гласови, но зад сцената ќе остане прашањето што го дели настанот повеќе од секој лош рефрен: дали „обединети преку музика“ сè уште значи нешто кога самата Европа не може да се договори што значи единство.