Skip to content
Падна Орбан, а со него почна да пука и медиумската машина што со години беше еден од најсилните столбови на неговата власт во Унгарија. По изборниот пораз во април 2026 година и победата на Петер Маѓар и партијата Тиса, провладините медиуми, јавниот сервис и мрежата на бизнисмени блиски до поранешната власт влегуваат во најголемата промена од крајот на 16-годишното владеење на Виктор Орбан.
Првите потреси се веќе видливи. Според Ројтерес, во неколку од најпознатите проорбанови медиуми има смена на раководства, укинување емисии и тивко повлекување на инфлуенсерски структури што со години ја засилуваа владината порака на социјалните мрежи. Јавниот сервис, кој критичарите го опишуваа како продолжена рака на власта, преку ноќ почнал да отвора простор за опозициски гласови, уште пред Маѓар формално да ја преземе власта.
Ова не е обична промена на уредувачка политика по избори. За време на Орбан, медиумскиот систем беше дел од политичката архитектура: државно рекламирање, лојални сопственици, јавен сервис под силно влијание на власта и приватни медиуми што преминаа во рацете на провладини бизнисмени. Ројтерс наведува дека Унгарија паднала од 23. место во 2010 година на 74. место во 2026 година на индексот за слобода на медиумите на „Репортери без граници“, додека владата на Орбан тврдеше дека ги почитува европските стандарди за медиумска слобода.
Најголемиот симбол на тој систем е КЕСМА, медиумски конгломерат создаден во 2018 година од сојузници на Орбан, кој опфаќа речиси 500 медиуми, вклучително и сите регионални весници. Маѓар најавува дека ќе го запре големиот проток на државно рекламирање кон оваа групација и ќе ја преиспита нејзината основа, која во времето на Орбан беше изземена од контрола за конкуренција.
Новиот премиер веќе нареди итна и сеопфатна ревизија на јавниот сервис и неговото финансирање. Тој претходно го нарече јавниот сервис „фабрика на лаги“ и најави нов медиумски закон, ново регулаторно тело и враќање на слободата на печатот. Но аналитичарите предупредуваат дека вистински балансиран јавен сервис не се создава само со смена на директори, туку со расклопување на култура во која медиумите долго време служеле како политички инструмент.
Падот на Орбан не беше тесна победа, туку политички земјотрес. Тиса освои двотретинско мнозинство, доволно за да ги менува правилата што Орбан ги градеше повеќе од една деценија.
Но прашањето што останува е дали со падот на Орбан навистина паѓа и орбанизмот. Chatham House оценува дека победата на Маѓар е историско отфрлање на еден од највкоренетите политички системи во Европската Унија, но предупредува дека моделот на Орбан бил силен токму затоа што ги споил политичката моќ, институционалната контрола и националниот наратив во еден цврст систем.
Затоа медиумската битка во Унгарија ќе биде првиот голем тест за новата власт. Ако Маѓар навистина сака да ја врати довербата, нема да биде доволно проорбановите гласови да бидат заменети со провладини гласови од новата страна. Суштината ќе биде дали јавниот сервис, регулаторите и пазарот на реклами конечно ќе работат за јавноста, а не за партијата што во моментот ја има власта.
