Skip to content
Лансирањето на патничките возови на брзата железничка линија Белград-Будимпешта повторно е одложено поради софтверски проблеми во безбедносните системи инсталирани од кинескиот изведувач. Веста доаѓа во услови на постојани контроверзии околу огромниот инфраструктурен проект, кој е обележан со обвинувања за недостаток на транспарентност, сомневања за корупција и трагедијата на железничката станица во Нови Сад во која загинаа 16 лица.
Возовите нема да започнат со сообраќање на 13 декември како што беше планирано, а сè уште нема нов датум за отворање на линијата. Ова го објави унгарскиот министер за транспорт и инвестиции Давид Витези, цитиран од српскиот весник Политика и унгарскиот медиум Телекс.
Во последните недели, на железничката рута беа спроведени големи технички тестови. Според Витези, инспекциите биле невидено темелни за унгарските железници, бидејќи тоа беше прв пат кинески производител да инсталира систем за контрола и безбедност на возовите што мора да ги исполнува европските стандарди.
Тестовите открија грешки, главно во софтверот, кои кинескиот изведувач мораше да ги поправи. Тестовите потоа ќе требаше да се повторат.
Дури и мали промени во системот бараа нова инспекција за да се осигури дека сите компоненти функционираат правилно.
Според министерот, превозот на патници нема да започне сè додека надлежните институции, телата за сертификација и независната организација за контрола на квалитетот TÜV не потврдат дека безбедносните системи ги исполнуваат потребните барања.
„Фактот што сега мора повторно да го одложиме почетокот на сообраќајот е доказ дека сите надлежни организации ја сфаќаат оваа задача сериозно“, рече Витези.
Тој потсети дека самиот претходно ја критикувал избраната рута, трошоците и деловниот модел на железничкиот проект, но сега е одговорен за неговото безбедно пуштање во употреба.
Товарниот сообраќај на линијата започна кон крајот на февруари, но системот ETCS, кој е потребен за патнички возови, сè уште не ја добил својата конечна дозвола за работа. Тој го следи сообраќајот и автоматски ги активира сопирачките доколку е потребно за да се спречат опасни ситуации.
Софтверските грешки веќе беа откриени во март, кои кинескиот изведувач мораше да ги поправи.
На 8 октомври, „Витез“ објави дека тестовите за системот ETCS и оптоварувањето поминале успешно. Во тоа време, се очекуваше домашните патнички услуги во Унгарија да започнат во втората половина на октомври, а меѓународните врски со Белград да се отворат во декември.
На крајот на октомври, „Српски железници“ исто така објави дека се планирани осум дневни возови од Белград од 13 декември, шест до Будимпешта и два до Виена.
Сепак, новите технички проблеми значат дека овие возови нема да бидат вклучени во возниот ред што стапува на сила на 13 декември.
Проектот Белград-Будимпешта е една од најголемите кинески инвестиции во инфраструктурата во Централна и Југоисточна Европа. Само унгарскиот дел чинеше околу 800 милијарди форинти, при што 85% од финансирањето беше обезбедено од кинески заем.
Дури и кога проектот беше преговаран во Унгарија, се појавија сериозни сомнежи за неговата економска одржливост и транспарентност. Договорите и студијата за изводливост беа чувани во тајност десет години за време на претходната влада на Виктор Орбан.
Учеството во изградбата на унгарска компанија контролирана од бизнисмен близок до Орбан, исто така, предизвика критики. Проектот беше идентификуван од организациите што ја следат корпоративната одговорност како пример за ризикот од нетранспарентно јавно трошење и политичка припадност.
Уште посериозен скандал избувна во Србија по уривањето на бетонскиот крошна на неодамна реконструираната железничка станица во Нови Сад на 1 ноември 2024 година. Во трагедијата загинаа 16 лица, а случајот предизвика масовни студентски протести и барања за истрага за корупција и одговорност на државните институции.
Реконструкцијата на станицата беше дел од железничкиот проект Белград-Будимпешта, имплементиран во Србија според меѓувладин договор со Кина. Меѓу главните изведувачи беше конзорциумот на China Railway International и China Communications Construction Company (CRIC-CCCC).
Српскиот неделник „Време“ објави документи според кои кинескиот конзорциум и француската компанија „Езис“ ја гарантирале безбедноста на патниците во делот од станицата каде што последователно се урна крошната.
Истрагите за случајот покренаа прашања за надзорот на градежните работи, квалитетот на реконструкцијата и одговорноста на изведувачите и државните институции.
„Транспарентност Србија“ го критикуваше недостатокот на целосна транспарентност во склучувањето договори за градежни активности. Според организацијата, проектот за делницата Нови Сад-Келебија е доделен без редовна постапка за јавна набавка, врз основа на меѓувладин меморандум за разбирање.
Транспарентност Србија побара објавување на сите договори, анекси и документи за избор на подизведувачи, предупредувајќи дека информациите дадени од властите се нецелосни.
Организацијата, исто така, ја доведе во прашање финансиската одржливост на реконструкцијата, откако беа откриени значителни разлики помеѓу првичните проценки и всушност платените износи. Овие околности покренаа сомневања за неправилности, но сами по себе не ја утврдуваат вината на одредена компанија за трагедијата.
Европскиот парламент, исто така, изрази загриженост за непроѕирните договори за инфраструктура, заобиколувањето на нормалните процедури за јавни набавки и влијанието на кинеските инвестиции во Србија.
Во оваа позадина, уште едно одложување на патничките услуги на линијата Белград-Будимпешта повторно покренува прашања за квалитетот на имплементацијата и сигурноста на техничките системи што ги обезбедуваат кинеските компании.
Унгарските власти инсистираат дека безбедноста на патниците нема да биде загрозена и дека железницата ќе биде пуштена во употреба дури откако ќе бидат успешно завршени сите инспекции.
