Цените немаат намера брзо да попуштат и ова е прогнозата што го стега летниот буџет

Летниот буџет на македонските семејства влегува во сезона на нова пресметка, бидејќи мајската проекција на Народната банка не најавува брзо смирување на цените, туку просечна инфлација од околу 4 проценти во 2026 година. Тоа значи дека притисокот врз храната, транспортот, горивата, сметките и секојдневните трошоци нема да исчезне пред летото, туку ќе остане дел од домашната економска реалност.

Народната банка очекува инфлацијата постепено да се намали на околу 3 проценти во 2027 година и да се врати кон историскиот просек од 2 проценти на среден рок. Но клучниот збор е „постепено“. Во превод за граѓаните, тоа не значи поевтинување веднаш, туку подолг период во кој цените ќе останат високи, а секое семејство ќе мора внимателно да го пресметува пазарењето, патувањето, горивото и летните трошоци.

Официјалната статистика веќе ја покажува таа слика. Во април 2026 година инфлацијата во однос на март изнесувала 1,3 проценти, а трошоците на животот во однос на април 2025 година биле повисоки за 5,7 проценти. Најголем месечен раст имало кај транспортот, 10,1 проценти, додека храната и безалкохолните пијалаци поскапеле за 0,7 проценти. Индексот на цените на мало на годишно ниво пораснал за 5 проценти.

Ова е причината зошто инфлацијата не се чувствува како апстрактен процент. За домаќинствата таа е цена на леб, млеко, месо, овошје, бензин, автобуски билет, сметка за струја и уште едно одложено купување. Кога транспортот расте толку остро, тоа не останува само на бензинските пумпи. Поскап транспорт лесно се прелева и во цените на производите, особено кај храната и сезонската понуда што зависи од превоз, складирање и дистрибуција.

Синдикалната минимална кошница дополнително го открива јазот меѓу статистичката инфлација и реалната живеачка. Според ССМ, во април 2026 година кошницата достигнала 68.797 денари, што е 979 денари повеќе од март. Со изнајмен стан од 60 квадратни метри сумата се искачува на 84.172 денари, а за четири месеци кошницата пораснала за 3.305 денари.

Во исто време, просечната нето-плата во февруари 2026 година изнесувала 46.159 денари. Тоа значи дека една просечна плата не ја покрива синдикалната кошница, а кошницата со кирија се доближува до речиси две просечни плати. Кај минималната плата ударот е уште поостар: ССМ наведува дека само делот за храна и пијалаци изнесува 26.085 денари, додека минималната плата е 26.046 денари.

Затоа летниот буџет оваа година не е само прашање на одмор. За многу семејства тоа е прашање дали ќе има простор за патување, дали ќе се скрати на храна, дали ќе се одложи купување облека, дали ќе се намали користењето автомобил или ќе се пресметува секој денар пред викенд. Дополнителен притисок доаѓа и од горивата: од 19 мај 2026 година бензините и дизелот поскапуваат за 2, односно 2,5 денари по литар, според новата одлука на Регулаторната комисија.

Политичките најави за контроли на маржите може да донесат краткорочен притисок врз трговците, но тие не ја решаваат целата инфлациска слика. Народната банка јасно посочува дека стабилизирањето ќе биде побавно поради повисоките цени на енергентите и храната. Тоа значи дека домашниот проблем не е само во маркетите, туку и во увозните цени, транспортот, енергијата и глобалната неизвесност.

Најголемиот ризик за граѓаните е што цените може да престанат брзо да растат, но да останат на високо ниво. Токму тоа ја прави проекцијата од 4 проценти важна: таа не е аларм за нов ценовен шок од еден ден, туку предупредување дека 2026 година ќе остане година на скап живот, внимателно пазарење и тесен семеен буџет.