Дали историскиот изборен резултат во Унгарија е добра вест за климата?

Дали историскиот изборен резултат во Унгарија е добра вест за климата е прашањето што се отвори веднаш по изборниот пресврт на 13 април, кога Петер Маѓар и неговата партија Тиса го соборија Виктор Орбан по 16 години на власт и освоија двотретинско мнозинство во парламентот. На прв поглед, одговорот изгледа охрабрувачки: Маѓар вети дека Унгарија до 2035 ќе ја укине зависноста од руска енергија, ќе го удвои уделот на обновливите извори до 2040 и ќе отвори ревизија на големите загадувачки индустрии, особено фабриките за батерии.

Таа промена не е мала ако се има предвид наследството што го остава Орбан.Тој европските климатски амбиции ги нарекуваше „утописка фантазија“, додека неговата влада често влегуваше во судир со сопствените цели за нето-нула емисии. Во исто време, Унгарија остана силно врзана за руските енергетски испораки, а токму таа зависност Тиса сега ја претвора во една од главните линии на политичко дистанцирање од претходната власт.

Но, повнимателниот одговор е покомплициран. Иако Тиса најавува поостра регулација, преиспитување на субвенциите за загадувачки технологии и поголема транспарентност кај индустриските проекти, климатските и енергетските прашања не беа централна тема на самата изборна кампања. Тоа значи дека новата власт доаѓа со ветувања што звучат проевропски и позелено од орбановскиот модел, но без јасен доказ колку брзо и колку длабоко тие ветувања ќе се претворат во конкретна политика.

Дополнителна тежина на ова прашање му дава состојбата на терен. Унгарија веќе се соочува со суши, ниски водостои и растечки притисок врз водните ресурси. OECD наведува дека во 2021 година 16 проценти од површинските водни тела биле со слаб еколошки статус, а 19 проценти од подземните води со слаб хемиски статус, над просекот на ЕУ. Euronews, пак, посочува дека сушата и жештините во 2024 година предизвикале повеќе од 100 милијарди форинти штета во земјоделството. Во такви услови, климата во Унгарија веќе не е споредна тема, туку прашање на економска издржливост, вода и храна.

Затоа изборниот резултат може да се чита како добра вест за климата, но не и како автоматски пресврт. Промената на власта ја отвора вратата за поинаква енергетска и еколошка политика, за полесно деблокирање на европски средства и за поголема контрола врз индустриите што предизвикаа отпор низ земјата. Сепак, вистинскиот тест допрва почнува: не во изборната ноќ, туку во тоа дали новата власт ќе го замени орбановскиот отпор кон зелената транзиција со систем што навистина ќе ја направи Унгарија поотпорна, почиста и помалку зависна.