Дали победата на Радев носи статус кво за Скопје и ЕУ-патот?

Победата на Радев на парламентарните избори во Бугарија отвора нова политичка фаза во Софија, но за Северна Македонија не носи јасен сигнал за пробив во евроинтеграциите, бидејќи анализата на European Western Balkans оценува дека новата власт најверојатно ќе ја задржи тврдата позиција за уставните измени како услов за напредок кон ЕУ.

Румен Радев, досегашен претседател на Бугарија и лидер на новата партија Прогресивна Бугарија, обезбеди убедлива победа на изборите со 131 од вкупно 240 пратенички места. Таквиот резултат се очекува да стави крај на циклусот технократски влади и краткотрајни коалициски кабинети што ја обележаа бугарската политика од 2021 година.

На прв поглед, политичката стабилизација во Софија би можела да изгледа како можност за нов почеток во односите меѓу Бугарија и Северна Македонија. Но, според соговорниците на European Western Balkans, поверојатно е продолжување на статус квото отколку дипломатски пресврт, бидејќи Радев и досега инсистираше на внесување на Бугарите во македонскиот Устав како предуслов за придвижување на преговорите.

Бугарската аналитичарка Румена Филипова оценува дека Радев, сега од позиција на премиер, веројатно ќе ја задржи строгата линија кон Северна Македонија. Таа посочува дека како претседател тој веќе инсистирал на уставните измени и дека неговите ставови се национално понагласени, што остава мал простор за лесен компромис.

Александар Кржаловски од Македонскиот центар за меѓународна соработка потсетува дека Радев не бил креатор на проблемот, но придонел за заострување на односите и за поставување на уставните измени како клучен услов што го блокира македонскиот пат кон ЕУ. Според него, не треба да се очекува голем пресврт, особено затоа што и Владата предводена од ВМРО-ДПМНЕ не покажува подготвеност да ги отвори уставните измени без цврсти гаранции дека Бугарија нема повторно да поставува нови пречки.

Димитар Николоски од Евротинк оди чекор подалеку и оценува дека победата на Радев, гледано од перспектива на македонските евроинтеграции, тешко може да се смета за позитивен развој. Според него, шансите за компромис или за повторно отворање на преговарачката рамка стануваат уште помали, а процесот останува силно условен и политички блокиран.

Ова значи дека Северна Македонија повторно влегува во период во кој европскиот пат не зависи само од реформите дома, туку и од билатералниот спор со Софија. Прашањето за уставните измени останува централна точка, а просторот за преговарање се стеснува доколку новата бугарска влада ја претвори досегашната претседателска позиција на Радев во владина политика.

За Западен Балкан пошироко, победата на Радев носи повеќе неизвесност отколку јасна стратегија. Во анализата се наведува дека неговиот пристап кон регионот ќе зависи од тоа како ќе ги дефинира односите со Европската унија, Русија и Кина. Тој по изборите ја потврди европската ориентација на Бугарија, но истовремено повика и на „практични односи“ меѓу ЕУ и Русија, што во Брисел може да отвори дополнителна претпазливост.

Српскиот претседател Александар Вучиќ беше меѓу првите регионални лидери што му честитаа на Радев, оценувајќи дека резултатот може да биде можност за зајакнување на стабилноста и соработката меѓу Србија и Бугарија. Но, за Северна Македонија, клучното прашање останува далеку потешко: дали стабилна влада во Софија ќе значи и поголема предвидливост, или само поцврсто институционализирана блокада.