Skip to content
Европската Унија од денеска, 17 јуни, престана да дозволува увоз на руски природен гас преку гасоводи врз основа на краткорочни договори склучени пред 17 јуни 2025 година. Мерката е дел од постепеното и законски обврзувачко укинување на руските енергенси од европскиот пазар.
Иако актуелната мерка во дел од медиумите е претставена како почеток на забраната, првиот рок за нејзино спроведување стапи во сила уште на 18 март 2026 година. Тогаш беа забранети испораките на руски течен и гасоводен гас врз основа на договори што биле склучени или изменети по 17 јуни 2025 година.
Следната фаза почна на 25 април, кога престана увозот на руски течен природен гас – ЛНГ – преку краткорочни договори склучени пред наведениот датум. Со рокот од 17 јуни, истото ограничување сега се применува и врз краткорочните договори за испорака на руски гас преку гасоводи.
Регулативата беше формално усвоена од Советот на Европската Унија на 26 јануари 2026 година. Со неа се воведува постепена забрана за увоз и на течен природен гас и на гас што се транспортира преку гасоводи, со преодни периоди за договорите склучени пред воведувањето на новите правила.
Целосната забрана за руски ЛНГ треба да почне да се применува од 1 јануари 2027 година. За долгорочните договори за гас преку гасоводи, крајниот рок е 30 септември 2027 година, со можност да биде продолжен до 1 ноември доколку не бидат исполнети европските цели за полнење на складиштата пред зимската сезона.
Европските власти очекуваат постепеното воведување на забраната да го намали ризикот од нагли нарушувања на снабдувањето и силни ценовни шокови. Земјите членки беа обврзани да подготват национални планови за замена на рускиот гас и да ги пријават преостанатите договори со руски снабдувачи.
Пред одобрувањето на увозот, националните власти ќе треба да го утврдуваат потеклото на гасот. Увозниците ќе мора да докажат дека енергенсот не е произведен во Русија или дека се увезува врз основа на договор што сè уште е опфатен со преодниот период.
За прекршување на правилата се предвидени високи казни. За компаниите тие може да достигнат најмалку 40 милиони евра, 3,5 проценти од вкупниот годишен промет на светско ниво или 300 проценти од проценетата вредност на спорната трансакција.
Регулативата беше усвоена и покрај противењето на Унгарија и Словачка, кои се меѓу членките со најголема зависност од руските енергенси. Будимпешта ја оспори мерката пред Судот на правдата на Европската Унија, тврдејќи дека забраната фактички има карактер на санкција и дека требало да биде усвоена едногласно, а не со квалификувано мнозинство.
ЕУ го оправдува новиот режим со потребата да ја прекине долгорочната енергетска зависност од Москва и да го ограничи приливот на приходи што Русија ги добива од продажбата на енергенси. Уделот на рускиот гас во европскиот увоз се намалил од околу 45 проценти во 2021 година на приближно 13 проценти во 2025 година, но вредноста на преостанатиот увоз и натаму се проценувала на повеќе од 15 милијарди евра годишно.
