Интродукција на високо профитабилни земјоделски култури

Јане СТАНКОСКИ*

Во земјоделскиот сектор во Македонија се повеќе се забележува потребата за интродукција на алтернативнинови земјоделски култури во производството. Преминот кон производство на високопрофитабилни култури отвора две клучни прашања кај секој земјоделец: дали нашите обработливи земјоделски површини и климатски услови го овозможуваат нивното одгледување и колку е сложена агротехниката во споредба со традиционалните култури?

Реалноста е дека почвените типови кај нас во голем дел одговараат за овие култури, македонската умерено-континентална и медитеранска клима со долги и топли лета, е идеален терен за овие култури. Дополнително, повеќето од нив бараат речиси идентична механизација и агротехнички операции како и стандардните, еве неколку примери:

1. Пченица →Просо (Panicum miliaceum)

Климатска погодност: Идеална. Просото има изразена отпорност на високи температури и суша. Во услови на сè поизразени климатски промени во Македонија, тоа бара значително помалку вода од пченицата и пченката.

Агротехника: Речиси идентична со пченицата.

Сеидба и подготовка: Се користи истата сеалка за житарици. Се сее во пролет (април-мај) кога почвата ќе достигне 10–12°C.

Заштита и ѓубрење: Просото има кратка вегетација (само 60 до 90 дена) и многу е потпорно на болести и штетници, што значи драстично помали трошоци за пестициди.

Жетва: Се користи стандарден житен комбајн со соодветно подесено сито за поситна семка.

Разлика во цени во ЕУ пазар: Пченица 0,25€ -0,40€; Просо 0,85€ -1,30€

2. Пиперка Капија →Лути / Чили пиперки (Capsicum chinense / frutescens)

Климатска погодност: Одлична. Чили пиперките (Хабанеро, Халапењо, Каролина Рипер) сакаат долго и топло лето, што совршено соодветствува со земјоделските региони во Струмичко, Пелагонија и Скопско.

Агротехника: Идентична со производство на обична пиперка.

Расад и садење: Го користи истиот систем на производство на расад во пластеници и пресадување на отворено во мај.

Наводнување и заштита: Исти системи за наводнување капка-по-капка и идентични агротехнички мерки за заштита од плевели и штетници.

Предност: Поради помалиот волумен и тежина на плодовит, бербата и транспортот се полесни, а продуктот е полесен за сушење и понатамошна преработка.

Разлика во цена: пиперка капија 0,50€ -0,90€ чили пиперка 3,50€ -7,00€

3. Обичен компир →Батат /Сладок компир (Ipomoea batatas)

Климатска погодност: Идеална. Иако потекнува од тропски региони, бататот одлично успева во Македонија како едногодишна култура бидејќи му се потребни околу 100–120 денови без мраз со повисоки температури.

Агротехника: Многу слична, но со една клучна разлика кај садењето.

Садење: За разлика од обичниот компир кој се сади од клубени, бататот се сади од укоренети расади (изданци) на подигнати леи прекриени со фолија.

Заштита: Бататот нема речиси никакви природни непријатели во македонската почва (не го напаѓа компировата златица), што значи нула или минимална употреба на инсектициди.

Вадење: Се користи истата механизација за вадење компир, со мала прилагоденост за да не се оштети покарактеристичната лушпа.

Разлика во цена: обичен компир 0,30€ -0,55€; батат 1,40€ -2,20€

4. Обична праска →Плосната праска (Paraguayo) или Црвено киви (Kiwi Rosso)

Климатска погодност: Плосната праска: Нејзините климатски барања се целосно исти со обичната праска. Расисадниците во Росоман, Неготино и Валандово веќе покажуваат дека оваа култура одлично успева во нашите услови.

Црвено киви (Kiwi Rosso): Бара топли региони со благи зими и заштитени позиции од силни ветрови (Повардарието, Гевгелија, Струмица).

Агротехника: Плосната праска: 100% иста агротехника како обичната праска — идентичен систем за наводнување (капка по капка), резидба, заштита од болести и берба.

Црвено киви: Се одгледува на конструкции (арматурен систем сличен на асталските сор лоза). Бара систем за наводнување и заштитни мрежи, но овозможува драстично повисока профитабилност по хектар.

Разлика во цени: обична праска 0.60€ -1,10€; плосната праска /црвено киви 2,20€ -4,50€

5. Винско грозје →Десертно (асталско) грозје (Vitis vinifera)

Климатска погодност: Идеална. Регионите како Тиквешијата, Повардарието и Гевгелиско-Валандовскиот регион имаат совршени климатски услови (голем број сончеви денови и поволна микроклима) кои овозможуваат максимално акумулирање на шеќери и одличен квалитет и кај винското и кај десертното грозје.

Агротехника и разлики: Формирање и резидба, додека кај винската лоза се оди на поголема густина и ограничување на приносот по лоза за да се добие висок квалитет за вино, кај асталското грозје се користат повисоки одгледувачки форми кои бараат поголемо растојание и овозможуваат поголем принос по единица површина.

Заштита и наводнување: Десертното грозје бара поредовно и попрецизно наводнување (капка по капка) за развој на крупни зрна. Истото, бара и дополнителни агротехнички мерки како ретчење на гроздовите за добивање постандардизиран изглед.

Разлика во цена: винско грозје 0,25€ -0,45€;асталско грозје 1,20€ -2,50€ безсемено над 3€

Заклучок

Преминот кон горенаведените култури не бара купување на нова механизација ниту преквалификација на земјоделците. Станува збор за прилагодување на постоечките агротехники кон култури кои ја користат истата почва, истото сонце и истите машини, но носат десеткратно поголем економски бенефит. Со посед од 10 хектари под просо или батат, еден земјоделец може да оствари приход каков што со пченица или обичен компир нема да може да постигне ниту со 50 хектари. Македонското земјоделство не може да се натпреварува со житните ниви на Украина или Русија, но може да биде градина за премиум култури кои Европејците се подготвени соодветно да ги платат.

*М-р Јане Станкоски е експерт за земјоделство