ЕУ ќе ги штити своите земјоделци од скапото гориво, како ќе се снајде Македонија?

Македонските земјоделци нема автоматски да ги добијат европските субвенции до 50.000 евра што Европската унија ги најави за земјоделци, рибари и превозници погодени од поскапувањето на горивото и ѓубривата поради војната со Иран, бидејќи мерката е дел од привремено олабавување на правилата за државна помош за земјите членки на ЕУ, а Северна Македонија е земја кандидат, не членка на Унијата.

Европската мерка им дозволува на владите на земјите членки да им надоместат на компании од земјоделството, рибарството, железничкиот и патниот транспорт и краткиот поморски превоз до 70 проценти од дополнителните трошоци за гориво и ѓубрива. Малите земјоделци, рибари и превозници во ЕУ ќе можат да добијат до 50.000 евра по корисник, со поедноставена постапка.

Тоа значи дека македонските земјоделци не се директно опфатени со оваа шема. Европската комисија не исплаќа универзална помош за сите земјоделци во Европа, туку им дозволува на земјите членки да користат државна помош без да ги прекршат правилата за конкуренција во ЕУ. Таквите правила се однесуваат на помош што ја доделуваат земји членки или што се доделува преку нивни државни ресурси.

Но, проблемот што ја предизвика мерката не ја заобиколува Македонија. Ако горивото и ѓубривата поскапуваат поради кризата околу Ормускиот Теснец и војната со Иран, македонските земјоделци ќе го почувствуваат истиот удар преку дизелот, вештачките ѓубрива, транспортот, семенскиот материјал и крајната цена на производството. Токму затоа прашањето за Скопје е дали Владата ќе подготви домашна антикризна мерка за земјоделците, а не дали тие автоматски ќе добијат европски пари.

Северна Македонија како земја кандидат има пристап до европска претпристапна поддршка и програми за земјоделство и рурален развој, но тоа не е исто што и итната шема за државна помош што сега ја користат членките на ЕУ. Кандидатскиот статус и пристапните преговори не ја прават државата дел од внатрешниот пазар во смисла на директна примена на вакви итни правила.

Затоа, за македонските земјоделци клучна останува реакцијата на домашните институции. Ако ЕУ веќе проценува дека скапото гориво и ѓубривата се егзистенцијален ризик за земјоделците и превозниците во Унијата, тогаш истиот аргумент важи уште повеќе за земји со послаба куповна моќ, помали маржи и поголема зависност од увозни инпути.

Владата може да го следи европскиот пример преку таргетирани мерки, но тие би морале да бидат домашно финансирани или врзани со достапни претпристапни и буџетски инструменти, а не со автоматско преземање на ЕУ-шемата. Без таков потег, македонските земјоделци ќе останат изложени на истите поскапувања, но без заштитниот механизам што го добиваат нивните колеги во земјите членки.