Европа расте: ќе добијат ли работа македонските фабрики?

Европската економија во вториот квартал од 2026 година порасна побрзо од очекувањата, отворајќи простор за нови нарачки и поголем извоз од Македонија. Но, растот од 0,4 проценти во еврозоната не значи дека македонските фабрики автоматски ќе ги наполнат производствените линии. Ефектот ќе зависи од тоа кои европски сектори закрепнуваат, колку ќе нарачуваат германските компании и дали домашните производители ќе останат конкурентни во услови на високи трошоци за енергија и скапо финансирање.

Според првичната процена на Евростат, бруто-домашниот производ на еврозоната во вториот квартал пораснал за 0,4 проценти во однос на претходните три месеци, двојно повеќе од очекуваниот раст од 0,2 проценти. Економијата на целата Европска Унија пораснала за 0,5 проценти. На годишно ниво, растот изнесува еден процент во еврозоната и 1,2 проценти во ЕУ. Податоците се прелиминарни и може да бидат ревидирани на 14 август.

Германија, Франција и Италија забележале квартален раст од по 0,2 проценти, додека Шпанија пораснала за 0,7 проценти. Потрошувачката на домаќинствата, јавните расходи, инвестициите во вештачка интелигенција и нешто подобрите индустриски резултати го одржале растот и покрај високите енергетски трошоци. Дел од резултатот, сепак, доаѓа од еднократни фактори и од растот од 3,9 проценти во Ирска, чии податоци силно зависат од активностите на мултинационалните компании.

За Македонија најважна е состојбата во Германија, а не само вкупниот просек на еврозоната. Европската Унија во 2025 година била пазар за околу 76 проценти од македонскиот извоз, додека Германија останала убедливо најголем поединечен купувач. Во првите 11 месеци од 2025 година, во Германија биле извезени производи во вредност од околу 2,7 милијарди евра, што претставува повеќе од една третина од вкупниот македонски извоз во тој период.

Таа концентрација ја прави германската економија еден од најважните надворешни показатели за домашното производство. Кога германската автомобилска, машинска и електроиндустрија добиваат повеќе нарачки, дел од работата може да стигне и до фабриките во македонските индустриски зони. Кога германските компании ги намалуваат залихите или производството, последиците брзо се чувствуваат преку помалку смени, пократки договори и послаба побарувачка од локалните добавувачи.

Структурата на македонскиот извоз ја покажува оваа зависност. Меѓу најважните извозни производи во првите пет месеци од 2026 година биле катализаторите, електричните инсталации и кабелските сетови за возила, како и деловите за автомобилски седишта. Тоа се производи вградени во пошироки европски синџири, поради што закрепнувањето на европската индустрија може директно да донесе поголеми серии и дополнителни нарачки.

Првите домашни показатели веќе покажуваат раст, но не и целосен пресврт. Од јануари до мај 2026 година Македонија извезла стоки во вредност од 3,53 милијарди евра, за 5,6 проценти повеќе од истиот период минатата година. Истовремено, увозот пораснал за 5,8 проценти, на речиси пет милијарди евра, а покриеноста на увозот со извоз изнесувала 71,1 проценти. Земјите од ЕУ учествувале со 58,2 проценти во вкупната македонска трговија.

Најдиректна корист би можеле да почувствуваат производителите на автомобилски компоненти, кабли, електрична опрема, метални делови и индустриски полупроизводи. Кај овие компании, дури и умерено зголемување на европските нарачки може да значи поголемо искористување на капацитетите. Дел од металопреработувачките фирми веќе работат со германски и други европски индустриски групации, но нивниот раст зависи од континуирано инвестирање, технологија, сертификати и способност за исполнување кратки рокови.

Текстилната индустрија може да добие од посилната европска потрошувачка, но таа останува изложена на силен притисок врз цените и конкуренција од поевтини пазари. Европскиот раст ќе помогне само доколку модните компании и трговските синџири ги зголемат нарачките, а не само продажбата на производи што веќе се на залиха. За домашните компании дополнителен проблем се ниските маржи, растот на платите и трошоците за електрична енергија.

Вториот канал се дознаките. Подобра економска активност и стабилна вработеност во Германија, Италија и другите европски земји може да ја зголемат финансиската поддршка што иселениците ја испраќаат во Македонија. Но, дознаките повеќе зависат од платите, сигурноста на работните места и трошоците за живот на иселениците отколку од една квартална стапка на европскиот БДП.

Европското закрепнување може да се почувствува и во туризмот. Поголема потрошувачка и подобра доверба кај европските домаќинства создаваат повеќе простор за патувања. Македонија во мај 2026 година регистрирала 131.723 туристи и 236.727 ноќевања, но користа од европскиот раст ќе зависи од авионската поврзаност, цените, промоцијата и понудата, а не само од приходите на потенцијалните гости.

Најголемата закана за ваквото сценарио остануваат енергијата и каматите. Високите цени на енергенсите веќе го ограничуваат европското производство и може повторно да ја намалат потрошувачката. Истовремено, Народната банка на 28 јули ја задржа основната каматна стапка на 4,25 проценти, што покажува дека условите за финансирање на нова опрема, залихи и проширување на производството остануваат затегнати.

Затоа, европскиот раст е позитивен сигнал, но неговиот ефект врз Македонија ќе се мери преку поконкретни показатели: новите индустриски нарачки во Германија, извозот на автомобилски компоненти, производството во домашните фабрики, бројот на работни смени, дознаките и туристичките резервации. Доколку растот во Европа остане ограничен на јавна потрошувачка, вештачка интелигенција и неколку големи економии, користа за традиционалните македонски извозници може да биде значително помала од онаа што ја навестува бројката од 0,4 проценти.