Каде ни исчезнува водата? Во 2025 фактурирани биле само 36,95% од количините, а летото допрва почнува

Ова не е приказна за суша, туку за систем што губи вода пред да стигне до чешмата. Северна Македонија во 2025 година произвела 271.237.804 кубни метри вода, но фактурирала само 100.223.592 кубни метри, односно 36,95 проценти. Останатите 171.014.212 кубни метри се водат како неприходувана вода, што на национално ниво изнесува 63,05 проценти.

Најтешката слика е во Југозападниот регион, каде неприходуваната вода достигнува 73,10 проценти. Тоа е регионот во кој летото најбрзо ја проверува издржливоста на системот, со Охрид, Струга, Дебар, Вевчани и други туристички и сезонски оптоварени места. Таму се фактурирани 7.513.106 кубни метри, а како неприходувана вода се водат 20.417.867 кубни метри.

Картата на загуби покажува дека проблемот не е изолиран. По Југозападниот регион следува Полошкиот со 66,75 проценти, што директно го става фокусот врз Тетово и Гостивар. Скопскиот регион има 63,54 проценти неприходувана вода, Источниот 63,37 проценти, Пелагонискиот 62,76 проценти, Вардарскиот 54,80 проценти, Североисточниот 54,74 проценти, а Југоисточниот регион има најнизок регионален процент, но и таму речиси половина од водата, 47,88 проценти, не носи приход.

Скопје не е исклучок, туку еден од најголемите симболи на проблемот, бидејќи во Скопскиот регион неприходуваната вода е 63,54 проценти. Охрид и Дебар се дел од најкритичниот Југозападен регион со 73,10 проценти. Тетово и Гостивар се во Полошкиот регион, каде загубите се 66,75 проценти. Ова се регионални показатели од извештајот на РКЕ, а не одделни општински проценти, но доволно јасно покажуваат каде летната потрошувачка најбрзо може да го разголува системот.

РКЕ во извештајот предупредува дека неприходуваната вода станува сè поважна од аспект на заштита на природните ресурси, а јавните претпријатија и натаму се соочуваат со големи загуби. Проблемот директно влијае врз нивниот капацитет да финансираат нови услуги, одржување и инвестиции во нови технологии. Во 2025 година, според РКЕ, процентот на неприходувана вода кај давателите на водни услуги се движи од 9 до 96 проценти, во зависност од претпријатието.

Што значи неприходувана вода? Тоа е разликата меѓу водата што влегува во системот и водата што се фактурира на корисниците. Во неа влегуваат физички загуби од истекувања, пукање и дотраени цевки, но и комерцијални загуби, како неточни водомери, грешки во евиденција, диви приклучоци и нефактурирана дозволена потрошувачка. Затоа сметката сама по себе не ја решава загубата, бидејќи дел од водата никогаш не стигнува до водомерот.

Светска банка ја става цената на проблемот во милијарди. Во нејзиниот климатски и развоен документ за Северна Македонија стои дека неприходуваната вода во земјата се проценува околу 60 проценти, а инвестициите потребни за намалување на загубите кон европски просек од околу 25 проценти се проценуваат на околу 1,3 милијарди евра.

Архивскиот контекст покажува дека ова не е нов аларм. Meta.mk со години објавува анализи и инфографици за загубите на вода, а во еден од поновите текстови се наведува дека старата водоводна мрежа, недостигот на инвестиции и финансиската слабост на комуналните претпријатија го туркаат проблемот во круг од кој граѓаните најчесто го гледаат само крајниот симптом: слаб притисок, прекини, апели за штедење и повисоки сметки.

Затоа прашањето пред летото не е само дали граѓаните ќе ја штедат водата. Прашањето е каде исчезнува водата пред да стане услуга, кој ја мери загубата, кој ја плаќа цената и колку долго државата ќе произведува вода што системот не успева да ја претвори во сигурно снабдување.